۩۩۩ قـــرآن و سنّت زنــــده بــــاد ۩۩۩

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ (20) (سوره انفال)

۩۩۩ قـــرآن و سنّت زنــــده بــــاد ۩۩۩

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا أَطِیعُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَلَا تَوَلَّوْا عَنْهُ وَأَنْتُمْ تَسْمَعُونَ (20) (سوره انفال)

تفسیرآسان آیه (233) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۳۳) سوره بقره

 

وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَهَا لا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِکَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالاً عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَکُمْ فَلا جُنَاحَ عَلَیْکُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ (233)


ترجمه : و مادران می توانند تا دو سال کامل فرزندانشان را شیر دهند (البته این حکم) برای کسی است که می خواهد مدت شیرخوراگی (بچه) را به پایان برساند ، وبرکسی که فرزند برای اومتولد شده (یعنی پدر) لازم است که خوراک و لباس مادرانی (که بچه هایشان را شیرمی دهند) را با نیکی و خوبی فراهم نماید، هیچ کسی بالاتر از توانش به مشقت انداخته نمی شود، نه مادری به خاطر بچه اش به ضرر انداخته می شود و نه هم کسی که برایش فرزند متولد شده (یعنی پدر) بخاطر بچه اش به ضرری انداخته می شود، و(در صورت وفات و یا فقرپدر) بروارث (فرزند) چنین چیزی (از نفقه و مخارج) لازم است ، پس اگر دو (پدر و مادر) خواستند که با رضایت و مشورت یکدیگر بچه را (پیش از دوسال) از شیر بگیرند برآن دوهیچ گناهی نیست،  و اگر شما (مردان) خواستید برای فرزندانتان شیردهنده (دیگری علاوه از مادران آنها) طلب کنید برشما گناهی نیست، بشرط اینکه آنچه را که برای آنان متعهد شدید با نیکی و کامل به آنها پرداخت نمایید ، و از الله بترسید و (این را خوب) بدانید که قطعا الله به آنچه شما عمل می کنید کاملا بیناست .

 

تفسیرآسان آیه (233) سوره بقره

 

(وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضَاعَةَ) در این قسمت ازآیه مدت کامل شیرخوارگی و رضاعت بیان شده است که همان دوسال کامل باشد ، لذا شیرخوارگی بعد از دوسال اعتبارشرعی ندارد بجز در موارد ضروری که معتبر می باشد، در این باره به دوحدیث صحیح زیرتوجه فرمایید که حدیث اولی بی اعتباربودن شیرخوارگی بعد از پایان دوسال که همان مدت رضاعت وباز شدن از شیر خوارگی باشد را بیان می دارد و حدیث دومی شیرخوارگی در سن بزرگی به هنگام ضرورت را به اثبات می رساند :

1 - رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : «لَا یُحَرِّمُ مِنَ الرِّضَاعَةِ إِلَّا مَا فَتَقَ الأَمْعَاءَ فِی الثَّدْیِ، وَکَانَ قَبْلَ الفِطَامِ» (سنن ترمذی ، حدیث شماره 1152) .

یعنی : از شیرخوارگی حرام نمی گردد مگراینکه بچه از پستان (مادر رضاعی) به حدی بنوشد که رودها بترکد و این شیرخوارگی قبل ازشیر باز شدن و پایان دوران شیرخوارگی باشد.

2 - عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: جَاءَتْ سَهْلَةُ بِنْتُ سُهَیْلٍ إِلَى النَّبِیِّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَتْ: یَا رَسُولَ اللهِ، إِنِّی أَرَى فِی وَجْهِ أَبِی حُذَیْفَةَ مِنْ دُخُولِ سَالِمٍ وَهُوَ حَلِیفُهُ، فَقَالَ النَّبِیُّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «أَرْضِعِیهِ»، قَالَتْ: وَکَیْفَ أُرْضِعُهُ؟ وَهُوَ رَجُلٌ کَبِیرٌ، فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «قَدْ عَلِمْتُ أَنَّهُ رَجُلٌ کَبِیرٌ» (صحیح مسلم ، حدیث شماره 1453) .

ترجمه : عایشه رضی الله عنها فرمودند : سهله دختر سهیل (رضی الله عنها، زن ابوحذیفه رضی الله عنه) به نزد رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم آمده و گفتند : ای رسول الله ، همانا من ازداخل شدن سالم فرزند خوانده ابوحذیفه به خانه ما، درچهره ابوحذیفه آثار ناراحتی را مشاهده می کنم ، پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: سالم را شیربده ، (تا پسر شیرخوارتو گردد ، سهله رضی الله عنها) گفتند: چه گونه اوراشیربدهم؟ و درحالی که مرد بزرگی است، رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم لبخند زدند و(سپس) فرمودند: می دانم که او مرد بزرگی است (شیرش بده ایرادی ندارد).

ناگفته نماند که شیرخوارگی شرعی زمانی به اثبات می رسد و دارای اعتبارشرعی می باشد که بچه پنج بارازپستان زنی شیر بخورد و هربارکاملا سیرشود ورنه با کم تر از این شیرخوارگی شرعی به اثبات نمی رسد ، در این باره به احادیث صحیح زیر توجه نمایید :

1 - رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : « لَا تُحَرِّمُ الرَّضْعَةُ أَوِ الرَّضْعَتَانِ، أَوِ الْمَصَّةُ أَوِ الْمَصَّتَانِ » (صحیح مسلم ،حدیث: 1451).

یعنی : یکبار و یا دوبار شیرخوردن و یا یکبار و یا دوبار مکیدن حرام نمی گرداند (و شیرخوارگی را به اثبات نمی رساند).

2 - عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ» (صحیح مسلم ، حدیث : 1450)

ترجمه : عایشه رضی الله عنها فرمودند : رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : یکبار و دوبار مکیدن حرمت (از طریق شیرخوارگی ) را به اثبات نمی رساند .

3  - عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ: " کَانَ فِیمَا أُنْزِلَ مِنَ الْقُرْآنِ: عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ یُحَرِّمْنَ، ثُمَّ نُسِخْنَ، بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ، فَتُوُفِّیَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، وَهُنَّ فِیمَا یُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ ". (صحیح مسلم ، حدیث : 1452).


ترجمه : عایشه رضی الله عنها فرمودند : ازآنچه از(آیات) قرآن که نازل شده بود (آیه) ده بار شیر خوردن بود که حرمت (شیرخوارگی) را به اثبات می رساند، سپس این حکم منسوخ شد و به پنج بار مشخص تنزّل نمودند، سپس رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم وفات نمودند و در حالی که آن آیه (پنج بار) از قرآن خوانده و تلاوت می شد (یعنی برخی از مردم از نسخ تلاوت و باقی ماندن حکم آن بی خبر بودند) .

(وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ) دراین قسمت ازآیه بیان شده است که اگرمردی زنش را طلاق داد وآن زن و مرد بچه شیرخوار داشتند و آن زن آن بچه را شیر داد در این صورت برپدر بچه واجب است که به نحو احسن و نیکی نفقه و لباس آن زن را تا زمانی که بچه اش را شیر می دهد به او پرداخت نماید .

نگفته نماند که مراد « الْمَوْلُودِ لَهُ » پدر است، و مراد از « رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ » نفقه و لباس زنان طلاق داده شده ای است که بچه های شوهران سابقشان را شیر می دهند، و مراد از « بِالْمَعْرُوفِ »  به حد توان و برابر با عرف منطقه آن زن و شوهرمی باشد.

(لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَهَا) در این قسمت از آیه بیان شده که پدرآن بچه باید به حد توانش نان و نفقه و لباس زن سابقش را که دارد بچه او را شیر می دهد پرداخت کند ، لذا بیشتر از حد توان براو واجب نیست و زن نباید ازاو مطالبه بیشتری نماید، همین مطلب در سوره طلاق آیه (7) این گونه آمده است « لِیُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَیَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْرًا » .

یعنی : باید هر کس که توان مالی دارد از مال خود (به زن شیردهنده ای که طلاق داده است ودر حالی که آن زن بچه اش را شیر می دهد) نان ونفقه دهد ، و کسی که تنگدست باشد ، از هر چه الله، به او داده است نفقه دهد، الله هیچ کسی را مگر به همان اندازه که به او داده است مکلف نمی سازد ، و چه زودا الله پس از سختی آسانی خواهد گرداند.

 

(لا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ) در این قسمت از آیه آمده که نه مادر بضررانداخته شود که مجبوربر شیردادن شود و یا مجبور به مفت شیردادن شود و نه هم پدربه ضررانداخته شود که از او کرایه و نفقه و لباس زیادی در مقابل شیری که به بچه اش داده می شود از او گرفته شود.

(وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِکَ) مراد از « اَلْوَارِثِ » در این قسمت از آیه وارث پدرآن بچه است، لذا در این قسمت از آیه آمده که اگرپدر وفات کرد وارثین او در قبال این بچه که در دست زن طلاق داده شده متوفی است به ضرر انداخته نشوند که ازآنها نفقه و لباس و یا مزد شیر دهی زیادتری از حد معمول و معروف گرفته شود .

(فَإِنْ أَرَادَا فِصَالاً عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا) در این قسمت از آیه آمده که اگرزن و مردی که با طلاق از یکدیگر جدا شده اند، با رضایت ومشورت یکدیگر بچه را قبل از اتمام دو سال از شیر بازکردند و درحالی که می دانستند که این کار به ضرر بچه نیست و به نفع پدر و مادر است لذا هیچ ایرادی ندارد ودرباز کردن بچه از شیر برای هیچ یک ازآنان گناهی نیست، و اما اگر یکی خواست بچه از شیر باز شود و دیگری نخواست و یا در باز کردن بچه از شیر قبل از دوسال ضرری به بچه می رسید در این صورت قبل از اتمام دوسال بچه را از شیر گرفتن جایز نیست  .

(وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَکُمْ فَلا جُنَاحَ عَلَیْکُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ) در این قسمت از آیه الله متعال بیان نموده که اگرمردانی که زنانشان را طلاق داده اند و بنا برعلتی خواستند که علاوه از مادرانشان زنانی دیگری را برای شیردادن بچه هایشان انتخاب کنند برآنان گناهی نیست بشرطی که مزد شیردهی آن زنان را بنحو احسن و نیکی پرداخت کنند .

آری از این قسمت ازآیه کاملا واضح است که زنان می توانند در مقابل شیر دادن به بچه های دیگران پول و مزد بگیرند .

(وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ) دراین قسمت از آیه بیان گشته که ما باید درهرزمان و مکان از الله متعال بترسیم زیرا که الله متعال نسبت به تمام گفتار و کردارمان بیناست .

تفسیرآسان آیه (232) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۳۲) سوره بقره

 

وَإِذَا طَلَّقْتُمْ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ یَنکِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَیْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ ذَلِکَ یُوعَظُ بِهِ مَنْ کَانَ مِنْکُمْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ ذَلِکُمْ أَزْکَى لَکُمْ وَأَطْهَرُ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ (232)


ترجمه : و آنگاه که شما (مردان) زنان (خود) را (یک و یا دو) طلاق دادید و سپس عده آنان به پایان رسید پس مانع آنها نشوید که (دو باره) با شوهران (قبلی خود) ازدواج کنند؛ آنگاه که با خودشان به نیکی راضی گشته (و به توافق رسیدند) ، این همان چیزی است که با آن پند داده می شود کسی که به الله و روز آخرت ایمان داشته باشد، این برایتان پاکیزه تر و پاک تراست و الله می داند و در حالی که شما نمی دانید .


تفسیرآسان آیه (232) سوره بقره


قبل از تفسیراین آیه مناسب می دانم که توجه خوانندگان گرامی را به روایت شماره (5331) صحیح بخاری وروایت شماره (2087) سنن ابی داود جلب نمایم که سبب نزول وتفسیراین آیه را بیان می نماید :

عَنِ الْحَسَنِ، حَدَّثَنِی مَعْقِلُ بْنُ یَسَارٍ، قَالَ: کَانَتْ لِی أُخْتٌ تُخْطَبُ إِلَیَّ فَأَتَانِی ابْنُ عَمٍّ لِی فَأَنْکَحْتُهَا إِیَّاهُ، ثُمَّ طَلَّقَهَا طَلَاقًا لَهُ رَجْعَةٌ، ثُمَّ تَرَکَهَا حَتَّى انْقَضَتْ عِدَّتُهَا، فَلَمَّا خُطِبَتْ إِلَیَّ أَتَانِی یَخْطُبُهَا، فَقُلْتُ: «لَا، وَاللَّهِ لَا أُنْکِحُهَا أَبَدًا»، قَالَ: فَفِیَّ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآیَةُ {وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ یَنْکِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ} [البقرة: 232] الْآیَةَ، قَالَ: «فَکَفَّرْتُ عَنْ یَمِینِی فَأَنْکَحْتُهَا إِیَّاهُ».

ترجمه : حسن بصری رحمه الله فرمودند: معقل بن یسار رضی الله عنه فرمودند: من خواهری داشتم که ازمن خواستگاری می شد، پسرعمویم به نزد من آمد و او را از من خواستگاری نمود ومن خواهرم را به ازدواج او درآوردم سپس او خواهرم را طلاقی که حق رجعت داشت داد، وبعد خواهرم را رها نمود (و به رجوع نکرد) تا اینکه عدّه اش بپایان رسید ، وچون دوباره خواهرم از من خواستگاری شد پسرعمویم نیز دوباره به نزد من آمد و (خواهرم را) از من خواستگاری نمود، من گفتم : نه ، سوگند به الله هرگز او را به ازدواج تو درنخواهم آورد، (معقل رضی الله عنه) می گوید: در باره (این ممانعت) من این آیه نازل گشت {وَإِذَا طَلَّقْتُمُ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلَا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ یَنْکِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ} ، یعنی : چون زنانتان را طلاق (رجعی) دادید و عدّه آنان بپایان رسید پس آنان را جلوگیری نکنید و مانع نشوید (تا دو باره) با شوهران (اولی) خودشان ازدواج کنند، (معقل رضی الله عنه) فرمودند : سپس من کفاره قسم خودم را داده وبعد خواهرم را به ازدواج او درآوردم .

(وَإِذَا طَلَّقْتُمْ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا تَعْضُلُوهُنَّ أَنْ یَنکِحْنَ أَزْوَاجَهُنَّ إِذَا تَرَاضَوْا بَیْنَهُمْ بِالْمَعْرُوفِ) در این قسمت ازآیه الله متعال به اولیاء و سرپرست زن بیوهایی که طلاق رجعی داده شده اند؛ دستور داده است که شما حق ندارید که بعد از گذر عدّه ، جلوی ازدواج مجدد آنان را با شوهرهای قبلی آنان بگیرید .

از این قسمت آیه یک مسأله مهم واضح می گردد و آن اینکه زن بیوه نیز نمی تواند بدون اذن ولی و سرپرست خود ازدواج کند، ولی اگر فرد مناسبی و لو شوهر اولی او آمد و خواستگاری نمود سرپرست او نباید بدون دلیل شرعی مانع این ازدواج گردد و این حق را ندارد.

(ذَلِکَ یُوعَظُ بِهِ مَنْ کَانَ مِنْکُمْ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ) الله متعال در این قسمت از آیه بیان نموده به شما این پند و اندرز داده می شود و شما باید از آن پند بگیرید آن اینکه مانع ازدواج زنانی که راضی اند دو باره با شوهران سابقشان ازدواج کنند نشوید واقعا اگر به الله متعال و روز آخرت ایمان دارید ، و واقعا اگر پایبند شریعت و دین الهی هستید .

ازاین قسمت آیه یک نکته زیبا دانسته می شود و آن اینکه اگر کسی ایمان دقیق و کامل به الله متعال و روز آخرت داشته باشد او پایبند دستورات شریعت می گردد و هرگز با فرامین الهی مخالفت نمی کند و هر چند ایمان به الله متعال و روز قیامت در انسان قوی ترگردد پایبندی او به دستورات قرآن و سنّت نیز بیشتر و مستحکم ترمی گردد.

(ذَلِکُمْ أَزْکَى لَکُمْ وَأَطْهَرُ) در این قسمت از آیه آمده اینکه شما مردان جلوگیری نکنید تا اینکه زنان طلاق داده شده ای که شما سرپرست و ولی آنان هستید، دو باره با شوهرهای سابقشان ازدواج کنند این برایتان بهتر و برای قلب هایتان پاکیزه تر است ، زیرا شما تعصب و ناراحتی که داشتید را کنار گذاشته و به شریعت عمل نموده اید، وکینه و دشمنی را دور ریختن و به شریعت پایبندی نمودن باعث پاکی دلها می گردد .

(وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ) ودر پایان این آیه الله متعال خطاب به سرپرست و ولی زنان می گوید : الله می داند (که برای شما چه چیزی مفید و چه چیزی مضراست ، به همین خاطر هرآنچه برایتان مفید است شما را به اجرای آن دستور داده و هرآنچه برای شما مضر است شما را از آن ممانعت نموده است) ولی شما نمی دانید (وفایده و ضررتان را تشخیص نمی دهید و گاهی تحت احساسات و جزبات تصمیم هایی می گیرید که هرگز به نفع شما و نفع دیگران نیست) .

آری از جمله « وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ » فهمیده می شود که ما مسلمانان باید تابع صد درصد شریعت و فرامین الله متعال باشیم زیرا هرچند هم که دارای عقل و علم باشیم ، بازهم در مقابل علم الله متعال علم ما هیچ است و ما در مقابل الله متعال هیچ نمی دانیم و این قانون است که باید افراد نادان از داناها پیروی کنند ، لذا در احکام شریعت هر آنچه الله متعال و رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم به ما دستور داده اند ما باید پایبند به آنها باشیم و دنبال علت و حکمت نگردیم و برای رها نمودن و عمل نکردن به آنها بهانه تراشی نکنیم، زیرا که ما نمی دانیم و الله متعال همه چیز را خوب می داند .

تفسیرآسان آیه (231) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۳۱) سوره بقره

 

وَإِذَا طَلَّقْتُمْ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ وَلا تُمْسِکُوهُنَّ ضِرَاراً لِتَعْتَدُوا وَمَنْ یَفْعَلْ ذَلِکَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ وَلا تَتَّخِذُوا آیَاتِ اللَّهِ هُزُواً وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَمَا أَنزَلَ عَلَیْکُمْ مِنْ الْکِتَابِ وَالْحِکْمَةِ یَعِظُکُمْ بِهِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ (231)


ترجمه : و آنگاه که (شما مردان) زنانتان را (یک و یا دو) طلاق دادید ومدت عدّه آنان (نزدیک) به پایان رسیدن بود پس یا (رجوع نموده وآنان را) به نیکی نگه دارید و یا اینکه (بدون رجوع) به نیکی رهایشان کنید (تا عده شان بگذرد واز همسریتان آزاد گردند) و آنان (یعنی : زنانتان را که طلاق رجعی داده اید ) را (با رجوع به آنان) برای ضرررساندن نگه ندارید تا (بدین طریق) تجاوز نمایید و هرکسی که این کار را انجام دهد او به خودش ظلم نموده است و آیه های الله را به باد مسخره نگیرید و نعمت الله را برخودتان وآنچه که الله از کتاب و حکمت (سنّت) برشما نازل نموده و شما را با آن پند می دهد را بیاد آورید، وازالله بترسید و (این را خوب) بدانید که قطعا الله به هرچیزی بسیار دانا است .

 

تفسیرآسان آیه (231) سوره بقره

 

(وَإِذَا طَلَّقْتُمْ النِّسَاءَ فَبَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَأَمْسِکُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ أَوْ سَرِّحُوهُنَّ بِمَعْرُوفٍ) در این قسمت از آیه به مردانی که زنانشان را طلاق رجعی داده اند دستور داده شده است که هنگام نزدیک شدن به پایان عدّه زنانی که طلاق داده اند در صورتی که خانم هایشان را یک و یا دو طلاق داده اند؛ یا به آنان رجوع نمایند وآنان را به نحواحسن و نیکی نگه دارند و یا اینکه با خیر و خوبی تا گذرکامل عدّه آنان را رها کنند، به همین سبب است که الله متعال در این قسمت از آیه فرموده اند: « و آنگاه که (شما مردان) زنانتان را (یک و یا دو) طلاق دادید ومدت عدّه آنان (نزدیک) به پایان رسیدن بود پس یا (رجوع نموده وآنان را) به نیکی نگه دارید و یا اینکه (بدون رجوع) به نیکی رهایشان کنید (تا عده شان بگذرد واز همسریتان آزاد گردند)».

(وَلا تُمْسِکُوهُنَّ ضِرَاراً لِتَعْتَدُوا وَمَنْ یَفْعَلْ ذَلِکَ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ) در این قسمت از آیه الله متعال هشدارداده به آن دسته از مردان که زنانشان را طلاق رجعی داده و چون عدّه آنان نزدیک به پایان رسیدن می شود به آنها رجوع می کنند و سپس بار دیگر طلاق رجعی می دهند و همین که عدّه نزدیک به پایان می رسد دو باره رجوع می کنند و با این طریق زنانشان را آزار داده و عدّه آنان را بدرازا می کشانند ، الله متعال مردان را از این کار ممانعت نموده و به آنان هشدار داده که چنین کاری نکنید که در حقیقت این کاربار گناه خودتان را زیاد می نماید وشما با این کار به خودتان ظلم کرده اید، بهمین علت الله متعال در این قسمت ازآیه فرمودند : « و آنان (یعنی زنانتان را که طلاق رجعی داده اید ) را (با رجوع به آنان) برای ضرررساندن نگه ندارید تا (بدین طریق) تجاوز نمایید و هرکسی که این کار را انجام دهد او به خودش ظلم نموده است »

(وَلا تَتَّخِذُوا آیَاتِ اللَّهِ هُزُواً ) این قسمت ازآیه ردّ کسانی است که زنانشان را طلاق داده و سپس می گویند که ما قصد طلاق نداشتیم و شوخی و بازی می کردیم ، این شوخی ها در حقیقت یک نوع تمسخر به آیات و احکام دین الهی است لذا حرام و ممنوع می باشد و کسی که این گونه خانمش را به شوخی و بازی طلاق دهد طلاقش واقع شده وخانمش از او جدا می شود، به همین سبب الله متعال دراینجا فرموده اند : « وآیات الله را مسخره نگیرید» .

در این باره رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم نیز فرموده اند : « ثَلَاثٌ جِدُّهُنَّ جِدٌّ، وَهَزْلُهُنَّ جِدٌّ: النِّکَاحُ، وَالطَّلَاقُ، وَالرَّجْعَةُ »(سنن ترمذی ، حدیث 1184).

ترجمه : سه چیز جدی آنها جدی است و شوخی آنان نیز جدی است : ازدواج ، طلاق و رجوع نمودن به خانم (در طلاق رجعی) .

(وَاذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَمَا أَنزَلَ عَلَیْکُمْ مِنْ الْکِتَابِ وَالْحِکْمَةِ یَعِظُکُمْ بِهِ) در این قسمت از آیه الله متعال مسلمانان را نصیحت می کند که نعمت هایی که الله متعال بر شما عنایت نموده من جمله اینکه شما را به راه راست هدایت داده را بیاد آورید و شکرآنها را بجا آورید و همچنین شکراین نعمت بزرگ بجا آورید که الله متعال ،کتاب خودش قرآن مجید و سنّت گوهربار رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم را برای رهنمائی شما نازل نموده و شما را با آنها امر و نهی و نصیحت می کند .

یک نکته مهم در اینجا بیان آن را ضروری می دانم و آن اینکه هر جا که درقرآن مجید « اَلْکِتَابِ وَالْحِکْمَةِ » با هم آمدند، و مورد خطاب آن امت اسلامی بود در آنجا مراد از « اَلْکِتَاب » قرآن مجید و مراد از « اَلْحِکْمَة » سنّت می باشد .

نکته مهم دیگری که در این قسمت ازآیه نهفته است این است که ازجمله « وَمَا أَنزَلَ عَلَیْکُمْ مِنْ الْکِتَابِ وَالْحِکْمَةِ » فهمیده می شود که احادیث نبوی صلی الله علیه وآله وسلم نیز وحی الهی می باشند ، لذا باید احادیث صحیح را پذیرفت و به آنها عمل نمود، و چه زیبا گفته است شاعر :

گفته او گفته الله بود ..... گرچه از حلقوم عبدالله بود .

و همانگونه که ازدوآیه (سوره نجم)« وَمَا یَنْطِقُ عَنِ الْهَوَى (3) إِنْ هُوَ إِلَّا وَحْیٌ یُوحَى (4) » یعنی : (محمد صلی الله علیه و آله وسلم) از روی خواهشات سخن نمی گوید . (گفتار) او بجز وحی که بسوی ایشان می شود (چیزدیگری) نیست .

(وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِکُلِّ شَیْءٍ عَلِیمٌ) در این قسمت ازآیه الله متعال به مسلمانان دستور می دهد که در هرکاری که انجام می دهید و یا ترک می کنید از الله متعال بترسید و این را خوب بدانید که قطعا الله متعال به هرچیزی خواه در انفرادی و مخفیانه انجام دهید و یا در جمع و آشکارا ، و یا برای رضای الله متعال انجام دهید و یا برای اهداف دیگر ، همه و همه آنها را الله متعال خوب می داند و نسبت تمام چیزهای دنیا من جمله اعمال شما انسانها کاملا آگاه و با خبر است .

 

تفسیرآسان در فهم آیه (230) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۳۰) سوره بقره

 

فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنکِحَ زَوْجاً غَیْرَهُ فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا أَنْ یَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ یُقِیمَا حُدُودَ اللَّهِ وَتِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ یُبَیِّنُهَا لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ (230)


ترجمه : پس اگر(مردی) زنش را (برای بار سوم) طلاق داد پس از این به بعد برای او این زن حلال نیست تا اینکه (این زن بعد از گذراندن عدّه) همسری غیر از او را بگیرد سپس اگر آن (همسر دوم) طلاقش داد (و یا مُرد) پس بر آن دو (زن و مرد) گناهی نیست که دوباره (با ازدواج دوم به زناشوئی) برگردند اگرهر دو گمان می کنند که (واقعا) می توانند حدود و مرزهای (دین) الهی را به پا دارند ، و این های که بیان شد حدود و مرزهای (دین)  الهی اند و الله آنها را برای افرادی بیان می دارد که می دانند .


تفسیرآسان در فهم آیه (230) سوره بقره

 

(فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلا تَحِلُّ لَهُ مِنْ بَعْدُ حَتَّى تَنکِحَ زَوْجاً غَیْرَهُ) این قسمت ازآیه آن رخصتی که دراول اسلام بوده که اگرفردی زنش را هرچند هم طلاق می داد بازهم درعدّه می توانست به اورجوع کند گرچه اورا صد طلاق هم داده باشد را برداشته و نسخ نموده است ، لذا بعد از نزول این آیه؛ بعد ازطلاق سوم حق رجوع برداشته و منسوخ شده است، به همین سبب الله متعال دراین آیه فرموده اند: « پس اگر(مردی) زنش را (برای بار سوم) طلاق داد پس از این به بعد برای او این زن حلال نیست تا اینکه (این زن بعد ازگذراندن عدّه) همسری غیر از او را بگیرد ...» .

دراینجا باید یک نکته بسیارمهمی بیان شود وآن این که ، زن بعد ازاینکه شوهرش اورا سه بارطلاق داده بعد ازگذر عدّه او می تواند برود شوهر دیگری بگیرد و حالا اگربعد از ازدواج و عروسی و جماع همسر دوم این زن مُرد و یا طلاقش داد این زن بعد گذراندن عدّه از شوهر دوم می تواند دوباره با شوهراولش ازدواج مجدد نماید ، بشرطی که هیچ مکر و حیله و حلاله ای در کار نباشد ولی اگر حیله و یا حلاله ای درکار بود هرگزنمی تواند با شوهراولش ازدواج کند و اگر ازدواج هم بکند شرعی نیست و حرام است در این باره به دو حدیث و یک اثر که در زیر بیان می شود توجه فرمایید:

 

1 -  قَالَ عُقْبَةُ بْنُ عَامِرٍ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «أَلَا أُخْبِرُکُمْ بِالتَّیْسِ الْمُسْتَعَارِ» ، قَالُوا: بَلَى، یَا رَسُولَ اللَّهِ، قَالَ: «هُوَ الْمُحَلِّلُ، لَعَنَ اللَّهُ الْمُحَلِّلَ، وَالْمُحَلَّلَ لَهُ» ( سنن ابن ماجه ، حدیث شماره  1936).

 

ترجمه : عقبه بن عامررضی الله عنه روایت نمودند که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: توجه کنید! آیا شما را ازقوچ کرایه ای خبردارننمایم ؟ (صحابه موجود درآنجا) فرمودند: بله ای رسول الله (ما را ازآن خبردار نمائید) ، (رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: او همان حلاله کننده است ، الله لعنت و نفرین کند برکسی که حلاله کننده است (یعنی : شوهر دوم) و برکسی که بخاطرحلال گشتن زن برای اواین حلاله صورت گرفته است (یعنی شوهر اول).

 

2 - عَنْ عَلِیٍّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ،أَنَّ النَّبِیَّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «لَعَنَ اللَّهُ الْمُحَلِّلَ، وَالْمُحَلَّلَ لَهُ». (سنن ابی داود، حدیث شماره 2076).

 

ترجمه : علی رضی الله عنه فرمودند: همانا رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: الله لعنت و نفرین کند برکسی که حلال کننده است (یعنی : شوهر دوم) و برکسی که بخاطر حلال گشتن زن برای او این حلاله صورت گرفته است (یعنی شوهر اول).

 

3 - عَنْ عَبْدِ الْمَلِکِ بْنِ الْمُغِیرَةِ بْنِ نَوْفَلٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ، رَضِیَ اللهُ عَنْهُمَا أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ تَحْلِیلِ الْمَرْأَةِ لِزَوْجِهَا فَقَالَ: " ذَاکَ السِّفَاحُ " (السنن الکبری للبیهقی «14190» و مصنف ابن ابی شیبه حدیث شماره « 17082 » و مصنف عبدالرزاق حدیث شماره « 10776 » ) .

ترجمه : عبدالملک بن مغیره رحمه الله فرمودند: همانا از ابن عمررضی الله عنه درباره حلاله نمودن زن تا برای شوهراولش حلال گردد پرسیده شد ( که آیا این کار جایز است و یا خیر) ؟ (ایشان درجواب) فرمودند: این (کار) زنا است .

 

 (فَإِنْ طَلَّقَهَا فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا أَنْ یَتَرَاجَعَا إِنْ ظَنَّا أَنْ یُقِیمَا حُدُودَ اللَّهِ) دراین قسمت ازآیه الله متعال بیان نموده است که اگرشوهر دوّم آن زن را طلاق داد حالا اگر این زن وشوهراول او گمان می کنند که می توانند حدود الهی و قوانین شرعی همسر داری را رعایت کنند در این صورت می توانند دوباره این زن و مرد با یکدیگر ازدواج کنند، به همین سبب الله متعال در این قسمت ازآیه فرمودند: « سپس اگر آن (همسر دوم) طلاقش داد (و یا مُرد) پس بر آن دو (زن و مرد) گناهی نیست که دوباره (با ازدواج دوم به زناشوئی) برگردند اگرهر دو گمان می کنند که (واقعا) می توانند حدود و مرزهای (دین) الهی را به پا دارند » .

و از مفهوم این قسمت از آیه معلوم می گردد که اگر آن زن و مرد گمان می کنند که باز هم بعد از ازدواج دوم دچار مشکل خواهند گشت و نخواهند توانست با هم خوب زندگی نموده و حدود و قوانین شرع را رعایت نمایند ، پس نباید دوباره با هم ازدواج کنند .

(وَتِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ یُبَیِّنُهَا لِقَوْمٍ یَعْلَمُونَ) در این قسمت از آیه الله متعال بیان نموده اند که این مسائل مربوط به ازدواج و طلاق از حدود و مرزهای دین الهی اند و اینها را الله متعال برای افردی بیان می دارد که حقایق را می دانند ، گویا در این قسمت به نوع هشداراست که از حدود و مرزهای دین الهی تجاوز نکنید و قانون شکنی نکنید که این برایتان عواقب بسیاربدی را بهمراه خواهد داشت.

تفسیر آسان آیه (229) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۲۹) سوره بقره

 

الطَّلاقُ مَرَّتَانِ فَإمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسَانٍ وَلا یَحِلُّ لَکُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَیْتُمُوهُنَّ شَیْئاً إِلاَّ أَنْ یَخَافَا أَلاَّ یُقِیمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ یُقِیمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا فِیمَا افْتَدَتْ بِهِ تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ یَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُوْلَئِکَ هُمْ الظَّالِمُونَ (229)


ترجمه : طلاق (که مرد حق بازگشت به خانمش را دارد) دو باراست بعد از آن یا (زن) را بگونه شایسته و نیک نگه داشتن است و یا (برای بارسوم) به نحو احسن(طلاق دادن، و) رها کردن  است و برای شما (مردان) حلال نیست که از آنچه به آنان (بعنوان مهریه) داده اید چیزی بازپس بگیرید ، بجز (در صورتی که) هردو(زن و مرد) بترسند که نتوانند حدود الهی را بر پا بدارند، پس اگر آن دو(زن و شوهر) ترسیدند که نتوانند حدود الهی را برپا بدارند پس (در این صورت) بر آن دو (مرد وزن) گناهی نیست در آنچه زن به مردش (در قبال جدائی از او) فدیه بدهد (و با شوهرش خلع کند) این های (که بیان شد) حدود و مرزهای (دین) الهی اند پس از آنها تجاوز نکنید و (این را بدنید) کسانی که ازحدود و مرزهای (دین) الهی تجاز می کنند پس آنها ظالمان هستند.


تفسیر آسان آیه (229) سوره بقره

 

(الطَّلاقُ مَرَّتَانِ) مراد ازاین دو بار طلاق دادن همان دو طلاق رجعی است دراین باره به روایت صحیح شماره (2195) سنن ابی داود توجه نمایید :

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: وَذَلِکَ أَنَّ الرَّجُلَ کَانَ إِذَا طَلَّقَ امْرَأَتَهُ، فَهُوَ أَحَقُّ بِرَجْعَتِهَا، وَإِنْ طَلَّقَهَا ثَلَاثًا، فَنُسِخَ ذَلِکَ، وَقَالَ: {الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ} [البقرة: 229].

ابن عباس رضی الله عنه فرمودند: (دراوائل اسلام) این گونه بوده است که مرد زمانی که زنش را طلاق می داده باز هم او به بازگرداندنش و رجوع به او حق دارتر بوده است و گرچه او را سه طلاقه هم نموده باشد، تا اینکه با نزول آیه « الطَّلَاقُ مَرَّتَانِ » این حکم منسوخ شد (و فقط تا دو طلاق مرد می تواند در دوران عده خانمش به او رجوع کند).

در اینجا لازم می دانم که این نکته بسیارمهمی را بیان نمایم وآن اینکه اگر درهر باری از این دوباره مرد با یک لفظ خانمش را چندین طلاق بدهد باز هم یک طلاق واقع می شود بعنوان مثال اگر مردی به خانمش بگوید که تو «سه طلاقی» باز هم «یک طلاق» واقع می شود در این باره به روایت شماره (1472) صحیح مسلم توجه نمایید :

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: " کَانَ الطَّلَاقُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، وَأَبِی بَکْرٍ، وَسَنَتَیْنِ مِنْ خِلَافَةِ عُمَرَ، طَلَاقُ الثَّلَاثِ وَاحِدَةً، فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ: إِنَّ النَّاسَ قَدِ اسْتَعْجَلُوا فِی أَمْرٍ قَدْ کَانَتْ لَهُمْ فِیهِ أَنَاةٌ، فَلَوْ أَمْضَیْنَاهُ عَلَیْهِمْ، فَأَمْضَاهُ عَلَیْهِمْ ".

ترجمه : ابن عباس رضی الله عنه فرمودند: (روش)طلاق درزمان رسول الله صلی الله علیه وآله و سلم و(دوران خلافت) ابوبکر(رضی الله عنه) و دوسال (اول) از خلافت عمر(رضی الله عنه) (این گونه) بود که سه طلاق یک طلاق حساب می شد، (تا اینکه) عمربن خطاب رضی الله عنه فرمودند : همانا مردم در جریانی که برای آنان درآن مهلتی بود عجله نمودند پس ای کاش ما گفته شان در طلاق را برآنان اجرا می نمودیم و سپس آن را برآنان اجرا نمود(یعنی سه طلاق با یک لفظ را برآنان سه طلاق حساب نمود) .

از دقت در این حدیث معلوم می گردد که سه طلاق با یک لفظ در زمان رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و خلافت ابوبکرصدیق رضی الله عنه و اوائل خلافت عمر رضی الله عنه یک طلاق محسوب می شده است تا اینکه بعدا عمر رضی الله عنه با اجتهادشان در این حکم تغییری ایجاد نمودند، ولی ازآنجایی که این حکم اجتهادی عمرفاروق رضی الله عنه ، مخالف با سنّت رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و مخالف با سنّت خلیفه راشد ابوبکر صدیق رضی الله عنه می باشد ، لذا نظریه رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم و خلیفه اوّل ابوبکر صدیق رضی الله عنه بر اجتهاد شخصی خلیفه دوّم عمربن خطاب رضی الله عنه ارجحیت داشته و درست تر می باشد .

(فَإمْسَاکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِیحٌ بِإِحْسَانٍ) دراین قسمت ازآیه الله متعال به مردانی که زنانشان را دو طلاقه نموده اند دستورداده که بعد از دو طلاق یا به نحوا احسن و نیکی به زنانشان رجوع نموده و آنان را نگه دارند و یا اینکه به نحواحسن و نیکی طلاق سوم را داده و آنان را رها کنند .

(وَلا یَحِلُّ لَکُمْ أَنْ تَأْخُذُوا مِمَّا آتَیْتُمُوهُنَّ شَیْئاً إِلاَّ أَنْ یَخَافَا أَلاَّ یُقِیمَا حُدُودَ اللَّهِ فَإِنْ خِفْتُمْ أَلاَّ یُقِیمَا حُدُودَ اللَّهِ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا فِیمَا افْتَدَتْ بِهِ) در این قسمت از آیه دو حکم مهم بیان شده است :

1 - مردان نباید آنچه از مهریه به خانمهایشان داده اند بعد ازطلاق و جدائی ازآنان چیزی را پس بگیرند و این کاربرای آنان حلال نیست و اگر مردی چنین کاری را کرد و از مهریه ای که به خانمش داده چیزی را پس گرفت و یا آنچه از مهریه تعیین نموده بعد از طلاق وجدائی به او نداد، او مرتکب کار حرامی شده است .

2 - اگر زن و مرد فکرکنند که در زندگی مشترک نمی توانند حدود الهی را رعایت کنند و زن بخواهد با بخشیدن مهریه خویش با شوهر خویش خلع نماید این امر مجاز است و در این صورت هیچ گناهی برمرد نیست که مهریه ای که به خانمش داده را واپس بگیرد .

ناگفته نماند که خلع گرچه با لفظ طلاق صورت می گیرد ولی طلاق محسوب نمی شود و یک نوع فسخ نکاح است که احکام خاص خودش را دارد که از قرار زیرمی باشد :

1 - در خلع زن تمام و یا قسمتی از مهریه خودش را به شوهرش می بخشد و یا چیزدیگری علاوه از مهریه به همسرش می دهد و با این طریق او را راضی به جدائی می کند، همان گونه که دراین آیه بیان بدان اشاره شده است.

2 - خلع نمودن در صورتی مجاز است که زن و مرد فکر کنند که نمی توانند حدود الهی را برپا بدارند، چنانچه ازخود این آیه معلوم می گردد .

3 - برای زن مجاز نیست که به بهانه های واهی و بی اساس از شوهرش در خواست خلع نماید ، زیرا رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم در باره زنانی که به بهانه های واهی وبی اساس درخواست خلع می کنند فرموده اند: «المُخْتَلِعَاتُ هُنَّ المُنَافِقَاتُ» (سنن ترمذی، حدیث شماره 1186) .

یعنی : زنانی که (بدون عذر و بنا بر بهانه های واهی) خلع کننده اند آنان منافق اند .

4 - در خلع باید شوهر زنش را یک طلاق بدهد همان گونه که در روایت شماره (5273) صحیح بخاری این گونه آمده است :

عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ امْرَأَةَ ثَابِتِ بْنِ قَیْسٍ أَتَتِ النَّبِیَّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَتْ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، ثَابِتُ بْنُ قَیْسٍ، مَا أَعْتِبُ عَلَیْهِ فِی خُلُقٍ وَلاَ دِینٍ، وَلَکِنِّی أَکْرَهُ الکُفْرَ فِی الإِسْلاَمِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «أَتَرُدِّینَ عَلَیْهِ حَدِیقَتَهُ؟» قَالَتْ: نَعَمْ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «اقْبَلِ الحَدِیقَةَ وَطَلِّقْهَا تَطْلِیقَةً».

یعنی : ابن عباس رضی الله عنه فرمودند: همانا (جمیله دختر عبدالله بن ابی بن ابی سلول) زن ثابت بن قیس به نزد پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم آمد وگفت : ای رسول الله من از نظر اخلاقی و دینی بر ثابت بن قیس عیب نمی گیرم و او را در این باره ملامت نمی کنم و لیکن من کفرو ناشکری در اسلام را ناپسند می دارم، ( لذا می خواهم از او جدا شوم) رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند: آیا باغش را (که بعنوان مهریه به تو داده بود) بر او باز می گردانی؟ (زن ثابت) گفت بله ، رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: (تو ای ثابت) باغ را قبول کن و او را یک طلاق بده .

4- عدّه زنی که خلع نموده در صورتی که حامله نباشد و عادت ماهیانه ببیند یک حیض یعنی یک بار عادت ماهیانه را پشت سر گذراندن است در این باره به روایت شماره (3497) سنن نسائی دقت نمایید :

عَنْ الرُّبَیِّع بِنْت مُعَوِّذِ بْنِ عَفْرَاءَ قالت : أَنَّ ثَابِتَ بْنَ قَیْسِ بْنِ شَمَّاسٍ ضَرَبَ امْرَأَتَهُ فَکَسَرَ یَدَهَا، وَهِیَ جَمِیلَةُ بِنْتُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَیٍّ، فَأَتَى أَخُوهَا یَشْتَکِیهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ إِلَى ثَابِتٍ فَقَالَ لَهُ: «خُذِ الَّذِی لَهَا عَلَیْکَ وَخَلِّ سَبِیلَهَا»، قَالَ: نَعَمْ، فَأَمَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ أَنْ تَتَرَبَّصَ حَیْضَةً وَاحِدَةً، فَتَلْحَقَ بِأَهْلِهَا.

ترجمه :  ربیع دخترمعوذ بن عفراء رضی الله عنها فرمودند : ثابت بن قیس بن شماس خانمش جمیله دختر عبد الله بن ابی را (کتک) زد و دستش را شکست ، سپس برادر(این خانم) به نزد رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم آمد واز(ثابت بن قیس) شکایت نمود، سپس رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم به نزد ثابت فرستاد (و چون اوبه نزد رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم آمد،رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم) به ایشان فرمودند: بگیرآنچه از مهریه برشما بوده و به او داده ای و سپس راهش را رها کن (و طلاقش بده) ، (ثابت) گفت : بله (این کار را می کنم)، سپس رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم به (جمیله خانم ثابت) دستور داد تا اینکه یک عادت ماهیانه گذرانده و سپس به خانواده اش ملحق شود .

(تِلْکَ حُدُودُ اللَّهِ فَلا تَعْتَدُوهَا وَمَنْ یَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُوْلَئِکَ هُمْ الظَّالِمُونَ) در این قسمت از آیه الله متعال هشدار می دهد که مبادا کسی از مرزهای دین الهی تجاوز کند زیرا این تجاوز کاری از حدود و مرزهای دین الهی عادت ظالمان است ، وبه همین خاطراست که الله متعال در پایان این آیه فرموده اند : اینهائی (که در این آیه بیان شده است) حدود و مرزهای (دین) الهی اند پس ازآنها تجاوز و گذر نکنید ، زیرا کسانی که از حدود و مرزهای (دین) الهی تجاوز و گذر می کنند آنها از ظالمان اند .

تفسیرآسان آیه (229) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۲۸) سوره بقره

 

وَالْمُطَلَّقَاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ وَلا یَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ یَکْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحَامِهِنَّ إِنْ کُنَّ یُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِی ذَلِکَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلاحاً وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ وَاللَّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ (228)


ترجمه : و زنان طلاق داده شده (برای گذراند عده) خودشان سه عادت ماهیانه درنگ می کنند و برای آنان حلال نیست که آنچه دررحم ایشان (از عادت ماهیانه و بچه) وجود دارد را بپوشانند اگر(واقعا) به الله و روز آخرت ایمان دارند ، و شوهران آنان اگر اراده اصلاح دارند در این مدت (در صورت طلاق رجعی) به باز گرداندن آنان حق دارتراند، ، و برای زنان (حقوقی) است (که مردان باید رعایت کنند) همچنان که برای (مردان حقوقی که) باید زنان بگونه شایسته ادا نمایند، و مردان بر زنان درجه و برتری دارند والله کاملا غالب و باعزّت و بی نهایت با حکمت اند.

 

تفسیرآسان آیه (229) سوره بقره

 

(وَالْمُطَلَّقَاتُ یَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثَلاثَةَ قُرُوءٍ) درقسمت ازآیه نوعی از انواع عده زنان مطلقه بیان شده است که همان گذشت سه عادت ماهیانه و ایام قاعدگی باشد، لذا زنانی که با آنها دخول صورت گرفته و طلاق داده شده اند و حامله هم نیستند و عادت ماهیانه نیزمی بینند آنها برای گذرعده باید تا گذشت سه عادت ماهیانه صبرکنند و بعد ازآن از عده بیرون شده و حق ازدواج دوم را دارند .

(وَلا یَحِلُّ لَهُنَّ أَنْ یَکْتُمْنَ مَا خَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحَامِهِنَّ إِنْ کُنَّ یُؤْمِنَّ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ) دراین قسمت ازآیه الله متعال به زنان مسلمان طلاق داده شده هشدارمی دهد که مبادا بعد از طلاق بنا برناراحتی که از شوهری که شما را طلاق داده دارید مخفی کار کنید وعادت ماهیانه و یا بچه ای که دررحم دارید بپوشانید و حقیقت را بیان ندارید ، زیرا این گناه بس بزرگی است به همین خاطر الله متعال دراین قسمت از آیه فرمودند : « و برای آنان حلال نیست که آنچه دررحم ایشان (از عادت ماهیانه و بچه) وجود دارد را بپوشانند اگر(واقعا) به الله و روز آخرت ایمان دارند » .

آری مراد از« مَا خَلَقَ اللَّهُ فِی أَرْحَامِهِنَّ » عادت ماهیانه و یا بچه ای که در رحم دارند می باشد، این دو را زنان طلاق داده شده نباید بپوشانند زیرا با پوشاندن این دو جریان عده مشخص نمی شود و بچه شوهر سابق از پدرش بریده و قطع می شود وفردا دچارمشکلاتی در جامعه خواهد شد .

(وَبُعُولَتُهُنَّ أَحَقُّ بِرَدِّهِنَّ فِی ذَلِکَ إِنْ أَرَادُوا إِصْلاحاً) در این قسمت از آیه آمده که مردانی که زنانشان را یک و یا دوطلاق داده اند و طلاقشان رجعی است می توانند درعده به آنان رجوع نمایند و آنان را دوباره به همسریت خود بازگردانند بشرطی که هدف آنها از این رجوع آزار واذیت نباشد بلکه هدف اصلاح و خیر باشد.

(وَلَهُنَّ مِثْلُ الَّذِی عَلَیْهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ) در این قسمت از آیه آمده که زنان برشوهرانشان حق و حقوقی دارند همان گونه که شوهران برزنانشان حق و حوقی دارند و هریک باید حقوق دیگری را با نیکی و نحواحسن رعایت کند تا به هیچ یک ازآنها ظلم و تعدی صورت نگیرد، در این آیه قرآنی هریک از حقوق زن و مرد بصورت کلی ذکر شده است ، لذا برای فهمیدن برخی از جزئیات مهم این حقوق به دو حدیث صحیح زیر توجه نمایید :

1 - رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : فَاتَّقُوا اللهَ فِی النِّسَاءِ، فَإِنَّکُمْ أَخَذْتُمُوهُنَّ بِأَمَانِ اللهِ، وَاسْتَحْلَلْتُمْ فُرُوجَهُنَّ بِکَلِمَةِ اللهِ ، وَلَکُمْ عَلَیْهِنَّ أَنْ لَا یُوطِئْنَ فُرُشَکُمْ أَحَدًا تَکْرَهُونَهُ، فَإِنْ فَعَلْنَ ذَلِکَ فَاضْرِبُوهُنَّ ضَرْبًا غَیْرَ مُبَرِّحٍ، وَلَهُنَّ عَلَیْکُمْ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ . (صحیح مسلم ، حدیث شماره (1218).

ترجمه : پس از الله درباره زنان بترسید (حقوق آنان را رعایت نمایید) همانا شما آنان را با امان الله گرفته اید (وبه عقدتان درآورده اید) وشرمگاهشان را با کلمه (و اجازه) الله (برایتان) حلال نموده اید وحق شما برزنان این است که نگذارند کسی بر فرشهای (خانه) شما پا بگذارند(و وارد خانه شما شوند) که شما آنان را دوست نمی دارید، واگراین کار را کردند پس آنها را بزنید ولی کاری و محکم نزنید ، زنان (نیز) برشما حقوقی دارند که (باید رعایت نمایید همانند این که) رزق وخوراکشان و لباسشان را با نیکی و نحواحسن بدهید.

2 - عَنْ مُعَاوِیَةَ الْقُشَیْرِیِّ، قَالَ: قُلْتُ: یَا رَسُولَ اللَّهِ، مَا حَقُّ زَوْجَةِ أَحَدِنَا عَلَیْهِ؟، قَالَ: «أَنْ تُطْعِمَهَا إِذَا طَعِمْتَ، وَتَکْسُوَهَا إِذَا اکْتَسَیْتَ، أَوِ اکْتَسَبْتَ، وَلَا تَضْرِبِ الْوَجْهَ، وَلَا تُقَبِّحْ، وَلَا تَهْجُرْ  إِلَّا فِی الْبَیْتِ». (سنن ابی داود حدیث شماره (2142).

ترجمه : معاویه قشری رضی الله عنه فرمودند: من گفتم : ای رسول الله حق خانم یکی ازما (مردان) براو چست؟ (رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم) فرمودند : (حق خانمت برتو این است که) اورا خورک بخورانی از آنچه که خودت می خوری، و چون لباس پوشیدی او را نیز لباس بپوشانی (و یا زمانی که پولی بدست می آوری به او لباس بخری) و(زمان زدن) برچهره (او) نزنی ونه گوئی که الله زشتت گرداند و زمان قهرکردن بجز در خانه قهر نکنی (یعنی بستر خوابت را جدا کنی ولی از خانه بیرون نشوی).

(وَلِلرِّجَالِ عَلَیْهِنَّ دَرَجَةٌ) ابن کثیررحمه الله چه زیبا درتفسیراین قسمت ازآیه :

 أَیْ: فِی الْفَضِیلَةِ فِی الخُلُق، وَالْمَنْزِلَةِ، وَطَاعَةِ الْأَمْرِ، وَالْإِنْفَاقِ، وَالْقِیَامِ بِالْمَصَالِحٍ، وَالْفَضْلِ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ، کَمَا قَالَ تَعَالَى: {الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّهُ بَعْضَهُمْ عَلَى بَعْضٍ وَبِمَا أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ} [النِّسَاءِ:34] .

ترجمه : (مردان برزنان برتری و درجه داردند) یعنی : از نظر اخلاقی ، و جایگاه و اینکه (زنان باید) ازدستورات آنان اطاعت نمایند و اینکه مردان مخارج آنان را می دهند و برزنان انفاق و خرج می کنند و چون برپائی مصلحت های آنان را بعهده می گیرند و در دنیا و آخرت برآنها برتری داردند، همان گونه که الله متعال فرمودند : مردان ، از آن جهت که الله بعضی را بر بعضی برتری داده است ، و از آن ، جهت که از مال خود نان ونفقه (زنان را) می دهند ، سرپرست زنان هستند (و برآنان حق قیمومیت و سرپرستی دارند) .

(وَاللَّهُ عَزِیزٌ حَکِیمٌ) ودر باره تفسیر این قسمت از آیه چه زیبا فرمودند ابن کثیررحمه الله :

أَیْ: عَزِیزٌ فِی انْتِقَامِهِ مِمَّنْ عَصَاهُ وَخَالَفَ أَمْرَهُ، حَکِیمٌ فِی أَمْرِهِ وَشَرْعِهِ وَقَدْرِهِ.

یعنی : الله (متعال) کاملا غالب است در اینکه از کسی که نافرمانی اورا نموده و با دستوراتش مخالفت می کند انتقامش را بگیرد، و بی نهایت دردستورش و شریعتش و تقدیرش با حکمت است . 

تفسیرآسان آیه (227) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۲۷) سوره بقره

 

وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (227)

 

ترجمه : و اگر قصد طلاق دادن نمودند پس (این را بدانند که) قطعا الله کاملا شنوا و بی نهایت داناست .

 

تفسیرآسان آیه (227) سوره بقره

 

(وَإِنْ عَزَمُوا الطَّلاقَ فَإِنَّ اللَّهَ سَمِیعٌ عَلِیمٌ) در این آیه الله متعال به مردانی که ایلاء نمودند می گوید که اگر قصد طلاق دارید خانمهایتان را طلاق دهید و این گونه با ایلاء آزار و اذیتشان نکنید و شما بعد ازگذشت چهار ما دیگر حق ادامه ایلاء را ندارید یا باید به خانمها رجوع نموده و با آنها جماع کنید و یا باید طلاق دهید و اگر طلاق دادید، الله متعال نسبت به آنچه شما گفتید و طلاق دادید شونده و نسبت به کارها و نیّت های شما از ایلاء و طلاق کاملا آگاه و باخبر است .

تفسیرآسان آیه (226) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۲۶) سوره بقره

 

لِلَّذِینَ یُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ (226)

ترجمه : برای آنانی که از زنانشان ایلاء می کنند (و قسم می خورند که با زنانشان همبستری نکنند) این اجازه هست تا چهارماه درنگ کنند (و با همسرانشان نزدیکی نکنند) پس اگر بازگشتند (و سوگندشان را شکسته و کفاره دادند وبا خانمهایش آمیزش نمودند) پس قطعا الله بسیار آمرزنده و بی نهایت مهربان است .


تفسیرآسان آیه (226) سوره بقره

 

(لِلَّذِینَ یُؤْلُونَ مِنْ نِسَائِهِمْ تَرَبُّصُ أَرْبَعَةِ أَشْهُرٍ فَإِنْ فَاءُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِیمٌ) دراین آیه الله متعال نوع خاصی از قسم ها را که گه گاهی برخی از مردان می خورند را بیان نموده است و آن اینکه گه گاهی برخی از مردان بنا بر ناراحتی که با خانمهایشان دارند سوگند یاد می کنند که با آنها جماع و آمیزش نکنند به این نوع قسم ها در اصطلاح شرعی (ایلاء) گفته می شود، حالا در این آیه آمده است که اگر مردی چنین قسمی را خورد تا چهار ماه اجازه دارد که با خانمش جماع نکند، ولی اگر او قبل از چهار ماه قسمش را شکست و با خانمش جماع نموده او باید کفاره قسم بدهد ، و الله متعال نسبت اوبسیارآمرزنده و بی نهایت مهربان است ، ولی اگرچهارماه گذشت ولی باز هم با خانمش جماع ننمود و به قهرش ادامه داد حالا زن باید آن را به قضاوت قاضی کشانده و آن وقت قاضی از مرد بخواهد که یا به خاتمش رجوع نموده وبا او جماع کند و به زندگیش ادامه دهد ورنه باید خانمش را طلاق دهد و این گونه معلق نگذارد، برای بهتر واضح شدن این مطلب به اثرصحیح شمار(5290) که در صحیح بخاری آمده و درزیر ذکر می کنم توجه نمایید :

عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا، کَانَ یَقُولُ فِی الإِیلاَءِ الَّذِی سَمَّى اللَّهُ: «لاَ یَحِلُّ لِأَحَدٍ بَعْدَ الأَجَلِ إِلَّا أَنْ یُمْسِکَ بِالْمَعْرُوفِ، أَوْ یَعْزِمَ بِالطَّلاَقِ کَمَا أَمَرَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ».

ترجمه : نافع رحمه الله فرمودند: همانا ابن عمر رضی الله عنهما در باره ایلاء که الله (در قرآن) از آن نام گرفته می فرمودند: بعد از گذشت مدت (چهارماهه، مذکور در قرآن) برای هیچ مردی جایزنیست، مگر اینکه خانمش را به نیکی نگه دارد و یا قصد و اراده طلاق دادن خانمش را کند(و اورا طلاق دهد) همان گونه که الله عزّ وجل به او دستور داده است .

و در اثردیگری در تحت همین اثر در صحیح بخاری این گونه آمده است : عَنْ نَافِعٍ، عَنْ ابْنِ عُمَرَ، " إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ: یُوقَفُ حَتَّى یُطَلِّقَ، وَلاَ یَقَعُ عَلَیْهِ الطَّلاَقُ حَتَّى یُطَلِّقَ " .

ترجمه : نافع رحمه الله از ابن عمر رضی الله عنه روایت نمودند که ایشان فرمودند: چون چهار ماه (مدت ایلاء) گذشت حالا مرد از ادامه دادن به این قهرو ترک جماع جلوگیری می شود (تا اینکه یا باخانمش جماع نموده و به زندگی ادامه دهد و یا اینکه زنش را طلاق دهد) ولی با ایلاء براوطلاق واقع نمی شود تا اینکه خودش طلاق دهد .

تفسیرآسان آیه (225) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۲۵) سوره بقره

 

لا یُؤَاخِذُکُمْ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمَانِکُمْ وَلَکِنْ یُؤَاخِذُکُمْ بِمَا کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِیمٌ (225)

ترجمه : الله شما را نسبت به سوگندهائی که (بنا برعادت و) بدون قصد واراده یاد می کنید ،(با گرفتن کفار و سزا دادن) گرفت نمی کند و لیکن نسبت به سوگندهائی که دلهایتان کسب نموده (و با اراده سوگند یاد نمودید ،با گرفتن کفار و یا سزا دادن) شما را مؤاخذه و گرفت می کند و (این خوب بدانید که ) الله بسیار آمرزند و بی نهایت بردباراست .

 

تفسیرآسان آیه (225) سوره بقره

 

(لا یُؤَاخِذُکُمْ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمَانِکُمْ وَلَکِنْ یُؤَاخِذُکُمْ بِمَا کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ) از این آیه و احادیث صحیح نبوی مشخص می گردد که سه نوع قسم وجود دارد :

1 - «قسم لغو» که از « لا یُؤَاخِذُکُمْ اللَّهُ بِاللَّغْوِ فِی أَیْمَانِکُمْ » فهمیده می شود، به قسمی که فرد بنا برعادت و بدون قصد و اراده قسم می خورد «قسم لغو» می گویند، در این نوع قسم ها نه گناهی دارد و نه هم کفاره ای دارد ، زیرا الله متعال فرموده است «الله شما را نسبت به قسم های لغوتان مؤاخذه و گرفت نمی کند»، ناگفته نماند که نباید یک مسلمان عادت به «قسم لغو» داشته باشد، زیرا با قسم خوردن زیاد ابهت قسم از بین می رود و فردا خدای ناخواسته با اراده و به دروغ هم قسم بخورد، لذا اگر کسی عادت دارد باید این عادتش را ترک کند .

2 - «قسم منعقده» که از« وَلَکِنْ یُؤَاخِذُکُمْ بِمَا کَسَبَتْ قُلُوبُکُمْ » فهمیده می شود یعنی قسمی که انسان با اراده و نیّت می خورد که فلان کار را درآینده انجام دهد و یا اینکه انجام ندهد ، حالا این نوع قسم دوحالت دارد :

( أ ) اگراین قسم در ترک کارنیک و یا انجام گناه باشد یعنی فردی قسم خورده که فلان کار نیک را نکند و یا فلان گناه را انجام دهد او باید این قسمش را شکسته و کفّاره بدهد و آن کار نیک را انجام دهد و آن گناه را انجام ندهد در باره به یک آیه و یک حدیثی که ذکر می کنم توجه دهید :

 الله متعال می فرمایند : وَلا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لأَیْمَانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَیْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ . (سوره بقره آیه :224).

یعنی : والله را دستاویز ومانعی برای قسم هایتان نگردانید تا به این بهانه کار نیک انجام ندهید و پرهیزگاری نکنید و درمیان مردم صلح برقرار ننمایید و(این را خوب بدانید که) الله کاملا شنوا و بی نهایت داناست .

رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : «وَاللَّهِ، لَأَنْ یَلِجَّ أَحَدُکُمْ بِیَمِینِهِ فِی أَهْلِهِ، آثَمُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ أَنْ یُعْطِیَ کَفَّارَتَهُ الَّتِی افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَیْهِ» (صحیح بخاری، حدیث : 6625) .

یعنی : سوگند به الله اگریکی از شما برسوگندش در خانواده اش لج بازی و پافشاری نماید (و آن را نشکند) او نسبت به این (پا فشاری بر) سوگند در نزد الله گناه کار تراست از اینکه (قسمش را شکسته) کفاره ای که الله برای او در قسمش فرض نموده است بدهد.

3 - «قسم غموس» یعنی قسمی که فرد به دروغ سوگند باد می کند مثلا قسم می خورد که فلان کار را کرده و فلان حرف را زده و در حالی که نه آن کاررا کرده ونه هم آن حرف را زده است و یا اینکه قسم می خورد که فلان کاررا نکرده و یا فلان حرف را نزده است و در حالی که آن کاررا کرده و آن حرف را زده است، به این نوع قسم بدین خاطر «غموس» گفته می شود که گویا فرد در گناهان بخاطر این قسم دروغینش قوطه ور شده است ، این نوع قسم کفّاره ندارد ولی چون از گناهان کبیره است فرد باید از آن توبه کند ، در باره «قسم غموس» به حدیث زیر توجه نمایید ؛ رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : «الکَبَائِرُ: الإِشْرَاکُ بِاللَّهِ، وَعُقُوقُ الوَالِدَیْنِ، وَقَتْلُ النَّفْسِ، وَالیَمِینُ الغَمُوسُ »، (صحیح بخاری، حدیث : 6675) یعنی : شرک به الله ، و نافرمانی از پدرو مادر، و کشتن انسان (بی گناه) و قسم غموس (از) گناهان بسیار بزرگ است .

(وَاللَّهُ غَفُورٌ حَلِیمٌ) آری الله متعال بسیار آمرزنده است و قسم هایی که می خورید و می شکنید را اگر بخواهد می بخشد، و بسیاربردباراست که شما گه گاهی قسمهایی را می خورید و حرمت شکنی می کنید ولی با این وجود الله متعال شما را گرفت نمی کند .

دراین جا دو صفت از صفات الله متعال ذکر شده است اولی « غَفُورٌ » و دومی « حَلِیمٌ » می باشد ، این دو صفت به ما انسانها امید می دهد که هرچند هم گنه کار باشیم الله متعالی داریم که با بردباری خویش زود مارا گرفت نمی کند و با آمرزنده گی خویش اگر بخواهد همه و همه گناهان ما را می بخشد .

تفسیرآیه (224) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۲۴) سوره بقره

 

وَلا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لأَیْمَانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَیْنَ النَّاسِ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ (224)

ترجمه : والله را دستاویز مانعی برای قسم هایتان نگردانید تا به این بهانه کار نیک انجام ندهید و پرهیزگاری نکنید و درمیان مردم صلح برقرار ننمایید و(این را خوب بدانید که) الله کاملا شنوا و بی نهایت داناست .

 

تفسیرآیه (224) سوره بقره

 

(وَلا تَجْعَلُوا اللَّهَ عُرْضَةً لأَیْمَانِکُمْ أَنْ تَبَرُّوا وَتَتَّقُوا وَتُصْلِحُوا بَیْنَ النَّاسِ) دراین قسمت ازآیه مطلب مهمی بیان شده و آن اینکه برخی از انسانها عادت دارند گاهی سوگند یاد می کنند که کارخیرانجام ندهند و در میان مردم صلح برقرار نکنند و پرهیزگاری اختیار نکنند و چون به آنها گفته می شود که چرا فلان کارنیک را انجام نمی دهی؟ و یا چرا بر راه پرهیزگاری نمی روی ؟ و یا چرا در میان مردم صلح برقرار نمی کنی؟ می بینی که در جواب می گوید که من سوگند یاد نمودم که این کارها را انجام ندهم ، این نوع افراد در حقیقت نام الله و سوگند به الله متعال را مانع انجام کارهای نیک ، پرهیزگاری و اصلاح در میان مردم می گردانند، الله متعال دراین آیه خطاب به چنین افرادی که سوگند به الله متعال را مانع این کارها می گردانند فرموده است « والله را دستاویز مانعی برای قسم هایتان نگردانید تا به این بهانه کار نیک انجام ندهید و پرهیزگاری نکنید و درمیان مردم صلح برقرار ننمایید».

حالا سؤال اینجاست که اگر کسی چنین سوگندی را یاد کرد مثلا سوگند خورد که فلان کار خیر را انجام ندهد حالا او باید چه کند؟ آیا سوگندش را حفظ نموده و فلان کارخیررا انجام ندهد و یا اینکه نه باید سوگندش را شکسته و کفّاره قسمش را داده و آن کار خیر را انجام دهد؟ برای پاسخ به این سؤال به احادیث زیر توجه نمائید :

1 - عَنْ أَبِی مُوسَى الْأَشْعَرِیِّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: "إِنِّی وَاللَّهِ -إِنْ شَاءَ اللَّهُ -لَا أَحْلِفُ عَلَى یَمِینٍ فَأَرَى غَیْرَهَا خَیْرًا مِنْهَا إِلَّا أَتَیْتُ الَّذِی هُوَ خَیْرٌ وَتَحَلَّلْتُهَا. (صحیح بخاری ، حدیث : 3133).

ترجمه : ابوموسی اشعری رضی الله عنه فرمودند : رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : همانا سوگند به الله ، ان شاء الله من قسمی را نمی خورم که سپس ببینم درغیرآن خوبی وبهتری است مگر اینکه کار خیر را انجام داده و قسم خودم را می شکنم و کفّاره آن را می دهم .

2 -  عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَمُرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «لاَ تَسْأَلِ الإِمَارَةَ، فَإِنَّکَ إِنْ أُعْطِیتَهَا مِنْ غَیْرِ مَسْأَلَةٍ أُعِنْتَ عَلَیْهَا، وَإِنْ أُعْطِیتَهَا عَنْ مَسْأَلَةٍ وُکِلْتَ إِلَیْهَا، وَإِذَا حَلَفْتَ عَلَى یَمِینٍ، فَرَأَیْتَ غَیْرَهَا خَیْرًا مِنْهَا، فَأْتِ الَّذِی هُوَ خَیْرٌ، وَکَفِّرْ عَنْ یَمِینِکَ» (صحیح بخاری، حدیث : 6722).

ترجمه : عبدالرحمن بن سمره رضی الله عنه فرمودند: رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : امارت وریاست نخواه همانا اگراین امارت و ریاست به تو داده شود بدون اینکه تو درخواست نمائی و بخواهی توبرآن ازجانب الله کمک خواهی شد و اگربه تو با درخواست خودت داده شود تو با این مقامت رها کرده می شوی ، و چون سوگندی یاد کردی و در غیرآن خیر و خوبی دیدی پس آن کار خیر و خوبی را انجام داده (وسوگندت را بشکن) و کفّاره قسمت را بده .

3 -  عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ، قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «وَاللَّهِ، لَأَنْ یَلِجَّ أَحَدُکُمْ بِیَمِینِهِ فِی أَهْلِهِ، آثَمُ لَهُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ أَنْ یُعْطِیَ کَفَّارَتَهُ الَّتِی افْتَرَضَ اللَّهُ عَلَیْهِ» (صحیح بخاری، حدیث : 6625) .

ترجمه : ابوهریره رضی الله عنه فرمودند : رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : سوگند به الله اگریکی از شما برسوگندش در خانواده اش لج بازی و پافشاری نماید (و آن را نشکند) او نسبت به این (پا فشاری بر) سوگند در نزد الله گناه کار تراست از اینکه (قسمش را شکسته) کفاره ای که الله برای او در قسمش فرض نموده است بدهد.

(وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ) آری الله متعال کاملا شنوا و بی نهایت دانا است لذا اگرشما قسم می خوردید ،الله متعال آن را می شنود و اگر قسمتان را برای رضای الله و انجام کارنیک می شکنید باز هم الله متعال نسبت به آن بی نهایت آگاه و دانا است، پس شما مواظب خودتان و قسم هایتان باشید .

هرمسلمانی که به صفت « سَمِیعٌ » الله متعال خوب معتقد باشد او همیشه مواظب است که حرف بد و زشت از زبانش در نیاید و غیبتی نکند و تهمتی نزند زیرا الله متعال سخنان او را می شنود و فردای قیامت در حضور الله متعال جای انکاری برایش باقی نمی ماند و در آن روزی بجز شرمندگی چیزی برایش نخواهد ماند.

و هرمسلمانی که به صفت « عَلِیمٌ » الله متعال خوب معتقد باشد او همیشه مواظب است که کارهایی را نکند که باعث گناه و ناراضی الله متعال گردد زیرا او باید درروزقیامت در حضور این ذات از همه چیزآگاه ، پاسخگو باشد .

تفسیرآسان آیه (223) سوره بقره

 

ترجمه آیه (۲۲۳) سوره بقره

 

نِسَاؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ وَقَدِّمُوا لأَنفُسِکُمْ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ مُلاقُوهُ وَبَشِّرْ الْمُؤْمِنِینَ (223)

ترجمه : زنانتان کشتزاری برای شما (مردان)هستند پس به کشتزارتان به هر روشی که می خواهید بیایید وبرای خودتان (اعمال نیک) پیش بفرستید واز الله بترسید و بدانید که قطعا شما با او ملاقات کننده خواهید بود و (تو ای محمّد صلی الله علیه و آله وسلم) به مسلمانان مژده بدهید.


تفسیرآسان آیه (223) سوره بقره

 

(نِسَاؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ) برای بهتر فهمیدن این قسمت ازآیه به سه حدیث زیرکه اولی و دومی صحیح و سومی حسن است توجه نمایید :

1 - عَن جَابِر رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: " کَانَتِ الیَهُودُ تَقُولُ: إِذَا جَامَعَهَا مِنْ وَرَائِهَا جَاءَ الوَلَدُ أَحْوَلَ، فَنَزَلَتْ: {نِسَاؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ} [البقرة: 223] " (صحیح بخاری، حدیث : 4528).

ترجمه : جابررضی الله عنه فرمودند : یهودیان می گفتند : اگر مردی به هنگام جماع (در شرمگاه جلو) در پشت خانمش قرار گیرد بچه اش لوچ (وکلاج) می شود ، این آیه (درردّ این سخن یهودیان) نازل گشت : زنانتان کشتزاری برایتان هستند پس شما به هرروشی که می خواهید به کشتزارتان درآیید.

2 - عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ، عَنِ النَّبِیِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فِی قَوْلِهِ تَعَالَى: {نِسَاؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ} [البقرة: 223] " یَعْنِی: صِمَامًا وَاحِدًا " (سنن ترمذی، حدیث : 2979 ).

ترجمه : ام سلمه رضی الله عنها روایت نمودند که پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم در توضیح و تفسیر این گفته الله متعال « نِسَاؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ » فرمودند : یعنی : (جماع و آمیزش) باید در یک سوراخ (که همان شرمگاه جلوباشد) صورت گیرد .

3- عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ: " إِنَّ ابْنَ عُمَرَ وَاللَّهُ یَغْفِرُ لَهُ أَوْهَمَ إِنَّمَا کَانَ هَذَا الْحَیُّ مِنَ الْأَنْصَارِ وَهُمْ أَهْلُ وَثَنٍ مَعَ هَذَا الْحَیِّ مِنْ یَهُودَ وَهُمْ أَهْلُ کِتَابٍ وَکَانُوا یَرَوْنَ لَهُمْ فَضْلًا عَلَیْهِمْ فِی الْعِلْمِ فَکَانُوا یَقْتَدُونَ بِکَثِیرٍ مِنْ فِعْلِهِمْ وَکَانَ مِنْ أَمْرِ أَهْلِ الْکِتَابِ أَنْ لَا یَأْتُوا النِّسَاءَ إِلَّا عَلَى حَرْفٍ وَذَلِکَ أَسْتَرُ مَا تَکُونُ الْمَرْأَةُ فَکَانَ هَذَا الْحَیُّ مِنَ الْأَنْصَارِ قَدْ أَخَذُوا بِذَلِکَ مِنْ فِعْلِهِمْ وَکَانَ هَذَا الْحَیُّ مِنْ قُرَیْشٍ یَشْرَحُونَ النِّسَاءَ شَرْحًا مُنْکَرًا، وَیَتَلَذَّذُونَ مِنْهُنَّ مُقْبِلَاتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِیَاتٍ فَلَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الْمَدِینَةَ تَزَوَّجَ رَجُلٌ مِنْهُمُ امْرَأَةً مِنَ الْأَنْصَارِ فَذَهَبَ یَصْنَعُ بِهَا ذَلِکَ فَأَنْکَرَتْهُ عَلَیْهِ، وَقَالَتْ: إِنَّمَا کُنَّا نُؤْتَى عَلَى حَرْفٍ فَاصْنَعْ ذَلِکَ وَإِلَّا فَاجْتَنِبْنِی، حَتَّى شَرِیَ أَمْرُهُمَا فَبَلَغَ ذَلِکَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {نِسَاؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ} [البقرة: 223] أَیْ: مُقْبِلَاتٍ وَمُدْبِرَاتٍ وَمُسْتَلْقِیَاتٍ یَعْنِی بِذَلِکَ مَوْضِعَ الْوَلَدِ (سنن ابی داود ، حدیث : 2164 ).

ترجمه : ابن عباس رضی الله عنه فرمودند : همانا ابن عمردچار وهم شده است (که گفته همبستری با خانم از راه پشت مجاز است و این آیه در همین باره نازل گشته است) همانا (اصل قضیه از این قرار است) که این گروه از انصاردر زمانی که بت پرست بودند با این گروه ازیهودیان (ساکن مدینه) زندگی می کردند و در حالی که آنان اهل کتاب بودند و انصارمعتقد بودند که این یهودیان در علم برآنان برتری دارند و ازآنان آگاه تراند، بهمین خاطر (انصارساکن مدینه دردوران جاهلیت) در بسیاری از کارها و اعمالشان به یهودیان اقتدا می کردند (وازآنها پیروی می کردند) و(یکی از عادت) یهودیان اهل کتاب براین بود که با خانمها جماع نمی کردند مگر از یک طرف (که همان سمت جلو باشد) زیرااین (روش جماع نمودن) برای زن با حجاب ترو دارای پوشش بیشتری می بود، (عادت) انصارمدینه (نیزبراین) بود و آنها این عادت را ازیهودیان گرفته بودند (و آنان با خانمهایشان جماع می نمودند) ولی عادت این گروه از قریش (اهل مکه) براین بود که زنان را سخت باز و برهنه می کردند وبا قرار گرفتن در جلو و(یا) عقب و (یا) با انداختن آنان برپشت (از سمت جلوبا آنان جماع نموده ) ولذّت می بردند، زمانی که مهاجرین به مدینه آمدند مردی ازآنان با زنی از انصار ازدواج نمود و چون (آن) مرد (مهاجر) خواست بازن (انصاری) خویش همانگونه که قریشی ها جماع می نمودند؛ جماع نماید، آن زن انصاری این روش را براو انکار نموده و گفت : همانا ما زنان انصار قبلا فقط از سمت جلو جماع می شدیم فقط با همین روش جماع کن ورنه از من دوری کن ، (این جریان ادامه پیدا کرد) تا اینکه کاراین دو(زن و مرد) بالا گرفت و خبرآنها به رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم رسید، سپس الله با عزّت بزرگوار(این آیه ) « نِسَاؤُکُمْ حَرْثٌ لَکُمْ فَأْتُوا حَرْثَکُمْ أَنَّى شِئْتُمْ » نازل نمود، (سپس رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند) به هنگام جماع نمودن با خانمها در جلوی زنان قرار گیرید و(یا) در پشت آنان قرارگیرد و (یا ) اینکه آنان را برپشت انداخته و با آنان آمیزش نمایید وفقط به جایی که زن بچه دارمی شود (یعنی به سمت جلو) جماع کنید.

(وَقَدِّمُوا لأَنفُسِکُمْ) یعنی ای مسلمانان شما با انجام کارهای نیک و ترک کارهای حرام برای خودتان اجر و ثواب جمع نموده و پیش از مردن خود به قیامت بفرستید.

(وَاتَّقُوا اللَّهَ) و از الله بترسید و با ترس از الله متعال همیشه از کارهای خلاف شرع دوری نموده و به دستورات شرع جامه عمل بپوشانید .

(وَاعْلَمُوا أَنَّکُمْ مُلاقُوهُ) و این را خوب بدانید که شما در روز قیامت با الله متعال ملاقات خواهید نمود ودر آن روز اگر بارگناهانتان زیاد باشد شرمنده خواهید شد و اگر بارنیکی هایتان زیاد باشد درآن روز شاد و فرخنده خواهید بود .

(وَبَشِّرْ الْمُؤْمِنِینَ) و تو ای محمّد صلی الله علیه و آله وسلم کسانی که ایمان آورده و شرک و کفر و خرافات را رها نموده اند را به بهشت جاویدان و رضامندی الله متعال مژده بده تا با دلگرمی بیشتری به اطاعت و عبادت پروردگارشان مشغول گردند .