ترجمه آیه (154) سوره بقره
وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ یُقْتَلُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْیَاءٌ وَلَکِنْ لَا تَشْعُرُونَ (154)
ترجمه : و به کسانی که در راه الله کشته می شوند نگویید که مردگان اند بلکه (از جمله) زندگان (عالم برزخ) اند و لیکن شما (زندگی آنان را) درک نمی کنید.
تفسیر آسان آیه (154) سوره بقره
(وَلَا تَقُولُوا لِمَنْ یُقْتَلُ فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتٌ بَلْ أَحْیَاءٌ) آری کسی که در راه الله شهید می گردد بظاهر مرده ولی فی الواقع زنده است ،به همین خاطر رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم فرموده اند: همانا ارواح شهداء در چیندان های پرندگان سبزاست که در هرکجای بهشت بخواهند گشت می زنند و سپس شب در زیرچهل چراغ های آویزان زیرعرش پناه می برند و (استراحت می کنند)...
لذا الله متعال به اهل ایمان می گوید : شما به کسانی که در راه الله کشته می شوند نگویید که مرده اند بلکه آنها زنده اند، و این نوع بیان الله متعال ، یک نوع تشویقی به جهاد و شهادت در راه الله متعال است، تا مسلمانان به این دنیای فانی دل نبندند و به دنیای جاویدان و زندگی واقعی که بعد از وفات و یا شهادت به دست می آورند دل بسته و علاقه مند شوند، آن وقت است که مسلمانان جانهایشان را در سبد اخلاص گذشته به با کمال میل تقدیم پروردگار مهربانشان می کنند، و شهادت را راهی به زندگی جاویدان می دانند نه پایان عمر و خاتمه زندگی .
(وَلَکِنْ لَا تَشْعُرُونَ) در پایان این آیه الله متعال می گوید : شما درک زندگی شهیدان را ندارید و به ظاهر قضاوت نموده و آنها را مرده می بینید و از بین رفته می دانید ولی در حقیقت آنها در عالم برزخ زنده اند و از نعمات الهی در بهشت بهرمند می گردند .
ترجمه آیه (153) سوره بقره
یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ (153)
ترجمه : ای کسانی که ایمان آورده اید با صبر(نمودن) و (برپائی) نماز (از الله متعال) کمک بخواهید همانا الله با صبرکننده گان است .
تفسیر آسان آیه (153) سوره بقره
(یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا) این ندای الله مهربان به من وتو خواهر و برادر مسلمان و تمام اهل ایمان دنیاست و این افتخاری است که نصیب من و تو و تمام اهل ایمان شده که الله متعال با صفت زیبای ایمان ما را صدا زده است ، و اهل ایمان زمان این ندای پروردگار مهربان خویش را می شنوند باید با دل وجان بگویند : ای الله مهربان ما این ندای زیبای شما را شنیده ایم و دستور بفرمایید ما درخدمت اجرای دستورات نازنین و زیبا و با حکمت شما هستیم .
(اسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ) در این قسمت از آیه دو حکم مهم برای حل مشکلات و کم نمودن فشارهای روحی در زمان مشکلات است ، الله متعال به اهل ایمان دستور می دهد که هرگاه دچار مشکل شدید اول با صبر و تحمل و در ثانی با خواندن نماز از الله متعال بخواهیم که مشکلات شما را حل کند ، در حقیقت صبر و نماز دو داروی آرام بخش در زمان مشکلات است ، لذا ای برادر و خواهرمسلمان هرگاه دچار مشکلات خانوادگی شدی ، هرگاه دچار مشکلات اقتصادی شدی ، هرگاه دچار مشکلات سیاسی شدی ، هرگاه دچار هر نوع مشکل جسمی و یا روحی و روانی شده ای با صبر نمودن و خواندن نماز از الله متعال خواسته تا مشکل ترا حل کند، بعد از این دوکاراگر مشکلت حل شد که الحمد لله و باید شکر الله متعال را بجا آوری و اگر هم مشکلت حل نشد پس این را بدان که تقدیرت اینگونه بوده و الله متعال خواسته بدین طریق ترا آزمایش کند، پس تلاش کن که به قضا و قدر الهی راضی بوده و در این امتحان الهی کامیاب گردی، و این را با قطع و یقین بدان که الله متعال از خودت و هر کس دیگری بخودت مهربان تر است و صلاح کار ترا از خودت و همه گان بهتر می داند و این کار در خیر و صلاح دنیوی و یا اخروی تو خواهد بود، وتو ای برادر و خواهر مسلمان با این روش فکری و این دیدگاه مشکلت بر تو آسان شده و از اجر و ثواب نیز محروم نگشته ای .
(إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ) آری همانا الله متعال با صابران است ، الله متعال با کسانی است که در زمان مشکلات صبر می نماید، الله متعال با کسانی است که بر انجام عبادت ها پایداری می نمایند، و الله متعال با کسانی است که نفس های خویش را کنترل کرده و آنها را نمی گذارند دچار خلاف و نافرمانی الهی اند، برادر و خواهر مسلمان این را یقین بدان که الله متعال اگر با کسی بود دیگر او هرگز نباید ناراحت شود از اینکه فلانی و فلانی با او نیست و او هر گز نباید احساس تنهایی نماید زیرا وقتی الله متعال با او بود گویا همه با او هستند و العیاذ بالله آنگاه که الله با او نبود اگر تمام دنیا هم با او باشند گویا کسی با او نیست چون همه هیچ کاره اند و کسی نمی تواند بدون اجازه او کاری بکنند .
ترجمه آیه (152) سوره بقره
فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ وَاشْکُرُوا لِی وَلا تَکْفُرُونِ (152)
ترجمه : پس (اگر) مرا یاد کنید من شما را یاد می کنم و برای من شکر بجا آورید و ناشکری و کفران نعمت نکنید .
تفسیر آسان آیه (152) سوره بقره
(فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال از ما انسانها خواسته تا این که او را یاد کنیم و اگر ما او را یاد کنیم او نیز ما را یاد خواهد نمود.
(فَاذْکُرُونِی) یاد نمودن ازالله متعال؛ با انجام عبادتها و ترک گناهان صورت می گیرد؛ خواه این یاد، بازبان صورت گیرد و یا با قلب انجام پذیرد و یا با هر یک از اعضای بدن صورت گیرد .
(أَذْکُرْکُمْ) الله متعال از بنده ای که از او یاد کند ؛ یاد می نماید ، و یاد الله متعال با گرفتن نام آن فرد و دور کردن عذاب از او و بهرمند نمودن اواز رحمات و بخشش هایش صورت می گیرد .
در این باره به حدیث (7405) صحیح بخاری توجه نمایید : عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: " یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِی بِی، وَأَنَا مَعَهُ إِذَا ذَکَرَنِی، فَإِنْ ذَکَرَنِی فِی نَفْسِهِ ذَکَرْتُهُ فِی نَفْسِی، وَإِنْ ذَکَرَنِی فِی مَلَإٍ ذَکَرْتُهُ فِی مَلَإٍ خَیْرٍ مِنْهُمْ، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَیَّ بِشِبْرٍ تَقَرَّبْتُ إِلَیْهِ ذِرَاعًا، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَیَّ ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ إِلَیْهِ بَاعًا، وَإِنْ أَتَانِی یَمْشِی أَتَیْتُهُ هَرْوَلَةً ".
ترجمه : ابوهریره رضی الله عنه روایت نمودند که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : الله متعال می فرمایند: من آنجائی هستم که گمان بنده ام نسبت به من است، ومن با او هستم آنگاه که از من یاد می کند، پس اگر در خودش از من یاد کند من هم در خودم از او یاد می نمایم ، واگرمرا در جمعی یاد کند من او را در جمع بهتر ازجمع آنان یاد می کنم ، و اگر یک وجب به من نزدیک شود من یک گز بسوی او نزدیک می شوم، و اگر او یک گز به من نزدیک شود من به اندازه دو گز به او نزدیک می شوم ، و اگرآهسته به سمت من بیاید من با سرعت به سمت او می آیم .
(وَاشْکُرُوا لِی وَلا تَکْفُرُونِ) فرد زمانی شکر الله متعال را بجا می آورد که از دستورات او پیروی نموده و فقط او را پرستش نماید و از او نافرمانی نکرده و به گناهان نزدیک نشود ، یعنی شکر الله متعال با انجام عبادتها و ترک گناهان صورت می گیرد، بهمین خاطراست که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم آنقدر الله متعال را عبادت می نمودند و آن قدر نماز می خواندند که پاهای مبارک ورم می کردند، یاران بزرگوار ایشان به ایشان می گفتند : که ای رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم شما فردی هستید که گناهان پسین و پیشین شما بخشیده شده است شما را چرا این قدر خودتان را برنج انداخته و عبادت می کنید؟! . رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم در جواب می فرمودند : آیا من بنده شکر گذار نباشم .
و ترک عبادتها و انجام گناهان؛ کفران نعمت و ناشکری است ، اما اگر کسی شکر الله متعال را بجای نیاورد و کفران نعمت کند ، الله متعال در باره او در سوره ابراهیم آیه (7) چنین فرموده اند : {وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکُمْ لَئِنْ شَکَرْتُمْ لأزِیدَنَّکُمْ وَلَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ}. یعنی : و یاد آور زمانی را که پروردگارت اعلان نمود که اگر شکرگذاری کنید (نعمتهای) بیشتری به شما عنایت خواهم نمود و اگر ناشکری و کفران نعمت نمائید (این را خوب بدانید که) همانا عذاب من بسیار سخت است (و دامنگیر ناشکران خواهد شد) .
پس تو ای انسانی که الله متعال به تو دست، پا، عقل و هوش و هزاران نعمت دیگر داده است این را خوب بدان که اگر شکر این نعمت های الله متعال بجا آوردی و گناهان را ترک کرده و به عبادت و اطاعت او مشغول شدی که الله متعال به تو نعمت های فراوان دیگری خواهند داد و دراین نعماتی که به تو داده برکت عنایت نموده و از تو نخواهند گرفت و اگر ناشکر گشته و عبادتی انجام ندادی و در میدان گناهان پیشتاز بودی این را یقین بدان که هر لحظه این احتمال وجود دارد که خشم الله متعال بجوش آمده و تو گرفتار عذاب سخت او گشته و این نعمت هارا از دست بدهی و نام کام و حیران بمانی .
ترجمه آیه (151) سوره بقره
کَمَا أَرْسَلْنَا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُو عَلَیْکُمْ آیَاتِنَا وَیُزَکِّیکُمْ وَیُعَلِّمُکُمْ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَیُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ (151)
ترجمه : همان گونه که (برای تکمیل نعمت خود بر شما) در میانتان پیامبری را از خودتان فرستادیم او برشما آیه های (کتاب) ما (قرآن) را تلاوت می کند و شما را(از شرک و خرافات و اخلاق زشت) پاکیزه می گرداند و به شما کتاب (ما؛ قرآن) و سنّت را می آموزد و به شما چیزهای را می آموزد که شما نبودید (که بدون او، آنها را) بدانید .
تفسیر آیه (151) سوره بقره
(کَمَا أَرْسَلْنَا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال برای مسلمانان متذکر می شود که برای تکمیلی نعمت خویش بر مسلمانان دو کار انجام داده است : اول: قبله آنان را به سمت کعبه گردانیده است و دوم: اینکه برای آنان از خودشان پیامبری را فرستاده است تا آنان را به راه راست راهنمائی نموده و به آنها قرآن و سنّت را بیاموزد و با این روش آنها را از شرک وخرافات و اخلاق ناشایست پاکیزه گرداند .
مراد از (فِیکُمْ) یعنی: در میان شما امت اسلامی و مراد از (رَسُولاً) محمد صلی الله علیه و آله وسلم می باشد ، یعنی : الله متعال محمد صلی الله علیه و آله وسلم را بعنوان پیامبر در میان امت اسلامی برگزیده و فرستاده است و با این کار نعمتش را برامت اسلامی تکمیل نموده است .
(یَتْلُو عَلَیْکُمْ آیَاتِنَا) یکی از کارها و مأموریت ها رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده است که بر امتش آیات قرآنی را تلاوت نماید و قرآن را برآنها بخواند و با این طریق آنها را از الفاظ کلام الهی آگاه نموده و به آنها تلاوت و روخوانی قرآن بیاموزد .
(وَیُزَکِّیکُمْ) کار دوم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده که مردم و امتش را از شرک ، خرافات و عادت زشت و غلط ؛ با آموزش توحید و سنّت ها و اخلاق نیک و عادات زیبا پاکیزه نماید .
(وَیُعَلِّمُکُمْ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ) در این قسمت از آیه کار و مسئولیت سوم و چهارم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بیان شده است ؛ مسئولیت سوم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده که به امتیانش کتاب الله یعنی قرآن را تعلیم دهد و در تعلیم قرآن (یاد دادن روخوانی و تفسیرقرآن) داخل می باشد ، رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بعد از یاد دادن الفاظ قرآن به امتیانش تفسیر و توضیح آیات قرآنی را نیز به آنها می آموختند .
مسئولیت چهارم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده است که احکامی که بصورت تفصیلی در قرآن نیامده با کلام زیبای خویش که آنها نیز وحی الهی بودند به امتیانش بیاموزد که به این سنّت گفته می شود لذا مسئولیت چهارم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم تعلیم سنّت برای امتیانش بوده است .
(وَیُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ) مسئولیت پنجم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده که تمام آنچه نسبت به عقائد اسلامی ، احکام دینی و اخلاقیات نیک نمی دانند به امتش بیاموزد و از آنها افرادی بسازد که نسبت به عقائد، احکام و اخلاق نیک و اسلامی کاملا آگاه و باخبر اند .
الله متعال در این آیه در حقیقت به آن دسته ازافراد پاسخ داده که می پرسند ما در دعوت اسلامی مردم را به چه چیز دعوت دهیم ؟ الله متعال در این آیه کارها و مسئولیت های رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را بیان نموده است که ایشان در دوران رسالت خویش ملزم بودند که چه کارهایی را انجام دهند ، لذا داعیان دینی که می خواهند امت اسلامی و عموم مردم را دعوت به دین دهند باید همان کارها و مسئولیت هایی را انجام دهند که الله متعال به رسولش محول کرده بوده که انجام دهند و آنها از قرار زیر می باشد :
1 - قرآن را بر مردم خواندن و آنها را از الفاظ قرآن آگاه نمودن و به آنها روخوانی و تلاوت قرآن یاد دادن .
2- ترجمه و تفسیر قرآن را به مردم یاد دادن و ملت را از مفاهیم و معانی کتاب الهی آگاه کردن .
3 - مردم را از شرک، خرافات و اخلاقیات ناشایست پاکیزه و پاک نمودن .
4- به مردم احادیث صحیح و سنّت های پیامبرصلی الله علیه و آله وسلم را یاد دادن و مردم را از آنها با خبر و آگاه نمود ن .
اگر امروزه داعیان دین ؛ به ملت و مردم روخوانی قرآن یاد داده و آنها را از ترجمه و تفسیر قرآن آگاه نمایند و به آنها احادیث صحیح را بیاموزند آنگاه است که مردم از شرک و خرافات و اخلاق ناشایست پاکیزه خواهند شد و با این طریق داعیان مسئولیت خویش را در قبال ملت خویش انجام داده و با این طریق ملت به راه راست راهنمائی نموده اند .
ترجمه آیه (150) سوره بقره
وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِی وَلأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (150)
ترجمه : وازهرکجا که بیرون شدی پس (به هنگام نماز) رویت را به سمت مسجد الحرام نما و هرکجا که شما (ای مسلمانان) بودید پس رو هایتان را (به هنگام نماز) بدان سو بگردانید، تا اینکه برای مردم دلیلی بر علیه شما نباشد مگر آنانی که از آنها ظلم نموده اند پس از آنان نترسید و از من بترسید و تا اینکه من نعمتم را بر شما تکمیل نمایم و تا اینکه شما هدایت یابید .
تفسیر آسان آیه (150) سوره بقره
(وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) این سومین امر الله متعال به رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم است ، الله متعال در آیه (144) فرمودند (فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) و تعویض و تبدیلی قبله را برای ایشان بیان نموده و ایشان را به سمت قبله ای که خواهان آن بودند؛ چرخاندند و در آیه (149) فرمودند (وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) برای ایشان بیان نمودند که این رو به قبله نمودن برای هر زمان و مکانی است یعنی در هر زمان و مکانی که خواستید نماز بخوانید باید رو به سمت قبله نمایید و در این آیه یعنی آیه (150) نیز فرمودند : (وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ)، تا تأکیدی بیشتری باشد برجریان قبله و تا اینکه دلیلی نباشد بر معترضین زیرا اگررسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و مسلمانان در هرزمان و مکان به هنگام نمازرو به سوی قبله نکنند، دشمنان اسلام اعتراض خواهند نمود که اگر واقعا این قبله حق است پس چرا همیشه و در همه جا به هنگام نماز رو بدان سو نمی کنند .
(وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ) دراین قسمت از آیه الله متعال برای مسلمانان تأکید می کند که هرکجا که بودید خواه در مکه و یا بیرون از مکه و خواه در حال اقامت بودید و یا مسافرت؛ باید که به هنگام نماز رو بسوی قبله نمایید و بدان سو نماز بخوانید .
(لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال علت و حکمت از تأکید را بیان نموده اند که اگر تو ای رسول الله صلی الله علیه وآله و سلم و شما ای مسلمانان همیشه و در همه جا به هنگام نماز روبه سوی کعبه نکنید، دشمنان اسلام برشما اعتراض نموده و دلیلی بر خلاف شما خواهند داشت که اگر واقعا کعبه قبله حق است پس چرا پیروان خود این دین همیشه و در همه جا به هنگام نماز رو به سمت کعبه نمی نمایند، و اما اگر شما همیشه و در همه جا به هنگام نماز بدان سو نماز بخوانید دیگر دهان این یاوه گویان بسته خواهند شد و دیگر دلیلی بر خلافتان نخواهند داشت .
البته در کلمات (إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ) که در این قسمت از آیه بیان شده است ، که در میان مخالفین و دشمنان اسلام گروه ستم گری وجود دارد، که به ناحق هم اعتراض می کنند و با وجودی که شما در هر زمان و مکانی هم بسوی کعبه نماز بخوانید بازهم اعتراض خواهند نمود ، لذا شما به این نوع ستمگران بی انصاف توجه ندهید و به مسیرتان ادامه داده وهمیشه به سمت کعبه نماز بخوانید .
(فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِی) آری در این قسمت از آیه الله متعال خطاب به مسلمانان می فرماید : از ستمگران و معترضین نترسید و فقط از من بترسید، این یک نکته بسیارمهمی برای عمل به اسلام است ، یک انسان زمانی که از مردم نترسد آن وقت است که به اعتراض معترضین توجه نمی دهد و همیشه تلاش می کند تا در عقائد و تمام کارهایش پایبند شریعت باشد ولی برعکس وقتی که یک انسان از مردم ترسید آن وقت است که بسیاری از عقائد واحکام اسلامی را رها نموده و به آنها عمل نمی کند چون با طبع و میل مردم سازگار نیست و با عمل به آنها مردم از او ناراحت می شوند و یا او را طرد می کنند .
(وَلأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ) آری از مردم نترسیدن و از الله متعال ترسیدن؛ باعث تکمیل نعمت الهی بر فرد می گردد ، لذا از مردم نترسیدن و در هر زمان و مکان به سمت کعبه نماز خواندن و سایر دستورات الهی را اجراء نمودن باعث می شود تا اینکه الله متعال نعمت ها و لطفش را برانسان تکمیل نماید .
(وَلَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ) آری نترسیدن از مردم و ترسیدن از الله متعال باعث هدایت می گردد و با خواندن نماز به سوی کعبه و اجرای دستورات الهی ، الله متعال ما را به راه راست هدایت نموده است لذا بنا بر ترس از مردم به سمت کعبه نماز نخواندن و از دستورات الهی سرپیچی نمودن باعث گمراهی می گردد .
ترجمه آیه (149) سوره بقره
وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (149)
ترجمه : وازهرکجا که بیرون رفتی پس (به هنگام نماز) رویت را به سمت مسجد الحرام گردان و همانا این (رو به سوی مسجد الحرام) نمودند (به هنگام نماز) حقی است از جانب پروردگارت و الله از آنچه شما انجام می دهید غافل و بی خبر نیست .
تفسیر آسان آیه (149) سوره بقره
(وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) در این قسمت از آیه الله متعال پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله وسلم را بطور ویژه خطاب قرار داده و می فرماید : وازهرکجا که بیرون رفتی پس (به هنگام نماز) رویت را به سمت مسجد الحرام گردان (و بدان سمت و سو نماز بخوان).
و در این قسمت از آیه این مطلب نیز نهفته است که به هنگام نماز روی بسوی کعبه نمودن مخصوص شهر مکه نیست، بلکه در هرکجای دنیا که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بروند باید به هنگام نماز رو به سمت کعبه نموده و بدان سو نماز بخوانند .
(وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ) آری به هنگام نماز رو به سوی کعبه نمودن حق است زیرا دستور الله متعال است، و هر آنچه از جانب الله متعال باشد حق است و مخالفت نمودن با آن نشانی گمراهی است و خلاف آن انتخاب نمودن باطل است .
در این قسمت ازاین آیه به یک مطلب مهم اشاره شده و آن اینکه حق دو نوع است :
1 - حق واقعی یعنی حقی که از جانب الله متعال باشد .
2 - حق سلیقه ای یعنی چیزی که برخی از افراد آن را حق می دانند و در حالی که حق نیست .
در این قسمت از آیه آمده که حق آن است که از جانب پروردگار دو عالم باشد و گرچه برخی آن را نپذیرند و حق بودن آن را قبول نکنند و باطل آن است که جانب غیر پروردگار جهانیان باشد و گرچه برخی آن را حق بدانند و این نوع حق ها؛ حق سلیقه ای اند که طبق سلیقه و افکار و ایده برخی حق جلوه داده شده است ، ولی در حقیقت باطلی بیش نیست، چه کنیم که متأسفانه امروزه پیروان حق سلیقه ای در دنیا زیاد و پیروان جق واقعی در دنیا بسیار کم اند .
(وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ) آری الله متعال از هر آنچه ما انجام می دهیم بی خبر نیست بلکه کاملا از آنچه ما کرده و می کنیم و خواهیم کرد؛ بطور کامل آگاه و با خبر است ، لذا خوب می داند که ما پیروی از حق واقعی می کنیم و یا دنبال حق سلیقه ای هستیم که باطلی بیش نیست، آری به سمت غیر کعبه نماز خواندن از حق های سلیقه ای می باشد و به سمت کعبه نماز خواندن از حق های واقعی است .
ترجمه آیه (148) سوره بقره
وَلِکُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ أَیْنَ مَا تَکُونُوا یَأْتِ بِکُمْ اللَّهُ جَمِیعاً إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (148)
ترجمه : و برای هرامتی سمتی است که (به هنگام نماز، آن امت ) بدان سو رو کننده است، پس در کارهای خیر از یکدیگر سبقت بگیریید و هرکجا که باشید الله همه شما را می آورد (و جمع می کند)، همانا الله بر هر چیزبی نهایت تواناست .
تفسیرآسان آیه (148) سوره بقره
(وَلِکُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیهَا) مراد از (لِکُلٍّ) در این قسمت از آیه، هر ملت و امت است یعنی هر ملتی و امتی به سمت و سوی که شریعت آنها به آنها دستور داده نماز می خوانند ، لذا سمت و سو زیاد مهم نیست ، آنچه مهم است اطاعت از دستورات الله متعال است، لذا شما مسلمانان این مطلب را خوب بدانید که الله متعال به شما دستور داده که به سمت کعبه نماز بخوانید .
(فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ) در حقیقت الله متعال در این قسمت از آیه یهود و نصاری و مسلمانان و سایرین را از مجادله و مباحثه در باره قبله ممانعت نموده و آنها را به کار بهتراز آن که همان سبقت گرفتن از یکدیگر در انجام کارهای نیک باشد تشویق و ترغیب می کند .
این یک حکم عام و کلی است که تمام شعبه های ایمانی و امور اسلامی و کارهای نیک را شامل می شود ، و سبقت گرفتن در کارهایی نیک یعنی هر یک کوشش کند که از دیگری کار نیک بیشتر و بهتری را انجام دهد ، جامعه ای که افراد آن در کارهای خیر از یکدیگر سبقت می گیرند، آن جامعه خودش خیر و نیک خواهد گشت و بدی در آن جامعه جایی نخواهد داشت ، ولی چه کنیم که متأسفانه امروزه بسیاری بجای سبقت در کارهای نیک در کارهای بد و زشت و خلاف شرع از یکدیگر سبقت می گیرند و این سبقت های نا مشروع باعث بدبختی جوامع گشته است .
(أَیْنَ مَا تَکُونُوا یَأْتِ بِکُمْ اللَّهُ جَمِیعاً) در این قسمت از آیه الله متعال خطاب به تمام انسانها هشدار داده و می گوید : هرکجا که باشید الله همه شما را (جمع آوری نموده و) خواهد آورد (پس شما مواظب گفتار و رفتار خویش باشید و همیشه سعی و تلاش ما بر این باشد که در امور خیر از دیگران سبقت گرفته باشید) .
در این قسمت از آیه نکته مهمی است و آن اینکه کسی نمی تواند از دست و گرفت الله متعال فرار کند و هر چند که انسانها مرده و جسمهایشان تکه پاره و جذب زمین هم شده باشند، بازهم الله متعال این توان و قدرت را دارد که دوباره همه و همه را یکجا برای حساب و کتاب جمع آوری کند، پس نمی شود از گرفت و محاکمه چنین ذاتی فرار نمود ، پس باید هر انسان بفکر خودش باشد و همیشه کوشش نماید تا از دیگران در کارهای نیک ازسبقت گیرد.
(إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ) آری الله متعال بر هر چیزی بی نهایت قادر وتواناست ، پس تو ای انسان این فکر بد را به ذهنت را نده که ما چه گونه زنده خواهیم شد با وجود اینکه پوسیده و جذب زمین گشته ایم؛ زیرا الله متعال بر هر چیز قادر و تواناست لذا راحت می تواند که تو را دوباره زنده کند، آری وقتی الله متعال بر هر چیزی بی نهایت قادر و تواناست ، قادر است که به توانسان که فرزند نداری ؛ فرزند عنایت نماید، و به تو انسان فقیر؛ مال و ثروت عنایت نماید ، و به توانسانی که در مشکلات افتاده ای تورا از مشکلات برهاند، و به توانسانی که به مال و ثروت و قدرت می نازی همه و همه را از تو گرفته و توی ثروت مند را فقیر و توی کاخ نشین را کوخ نشین و توی صندلی دار را خاک نشین کند ، پس تو ای انسان این را خوب بدان و خوب بفهم که او بر هر چیز بی نهایت قادر و توانست ونه هیچ کس دیگر ، لذا تمام قدرتها و توانها در مقابل قدرت و توان او هیچ و پوچ اند ، پس به قدرت او تکیه کن نه به قدرت کسی و یا چیز دیگری، که اگر چنین نمودی سرانجام تو بجز هلاکت چیز دیگری نخواهد بود .
ترجمه آیه (147) سوره بقره
الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ مِنْ الْمُمْتَرِینَ (147)
ترجمه : حق از جانب پروردگارت است پس تو هر گز از شک کنندگان مباش .
تفسیرآسان آیه (147) سوره بقره
(الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ مِنْ الْمُمْتَرِینَ) آری همیشه آنچه از جانب الله متعال می آید حق است، و تعویض و تبدیلی قبله نیز از آن حق های است که از جانب پروردگارآمده است، لذا باید آن را قبول نمود؛ زیرا آنچه از جانب پروردگار بیاید یقینی است و در آن هیچ شک و تردیدی نیست و نباید یک فرد مسلمان نسبت به آنچه از جانب پروردگارش آمده تردید نموده و جزء شک کنندگان قرار گیرد .
گرچه مخاطب اولیه این آیه رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم است ولی امتیان پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم را نیزشامل می شود بلکه هدف اصلی این آیه فهماندن امت اسلامی است تا تحت تبلیغات سوء یهود و نصاری و منافقین که دشمنان واقعی اسلام اند؛ قرار نگرفته، ونسبت به قبله خویش شک نکنند و بطور قطع و یقین به حقانیت آن ایمان بیاورند .
آری این آیه یک قانون کلی است که هیچ اسثنائی در آن وجود ندارد و آن اینکه «هر آنچه از جانب الله متعال بیاید حق است و هیچ مسلمانی نباید نسبت به آن در خودش شک و تردیدی راه دهد» ، پس تو ای خواهر و برادرمسلمان این را خوب می دانی که قرآن مجید کتاب الله متعال بوده و از جانب او آمده است پس هر چه در آن است بطور قطع و یقین حق بوده و هیچ شک و تردیدی در آن نیست ، پس باید همیشه با اطمینان خاطر به دستورات آن عمل کنی و این را بدانی که اگر چنین کردی تو همیشه بر حق بوده و از باطل بدور خواهی بود ولی اگر علاوه از راه قرآن به راه دیگری رفتی این را خوب باید در گوشت فرو بری که بطور قطع و یقین بر باطل بوده ودوان دوان به سمت وادی هلاکت می روی و انجامت بجز بدبختی در دنیا و نابودی در آخرت چیزی نخواهد بود .
ترجمه آیه (146) سوره بقره
الَّذِینَ آتَیْنَاهُمْ الْکِتَابَ یَعْرِفُونَهُ کَمَا یَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَإِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ یَعْلَمُونَ (146)
ترجمه : کسانی که ما به آنها کتاب (آسمانی) داده ایم آنها (محمد صلی الله علیه و آله وسلم و آنچه را که او آورده ؛ خوب) می شناسند همانگونه که پسرانشان را می شناسند و همانا گروهی از آنان حق را می پوشانند و در حالی که آنها (آن حقیقت را خوب) می دانند .
تفسیر آسان آیه (146) سوره بقره
(الَّذِینَ آتَیْنَاهُمْ الْکِتَابَ) مراد از اهل کتاب (یهود و نصاری) می باشد و چون به موسی علیه السلام که پیامبر یهودیان بوده (تورات) داده شده است وبه عیسی علیه السلام که پیامبری نصاری بوده (انجیل) داده شده است، لذا الله متعال به امتیان موسی و عیسی علیهما السلام اهل کتاب گفته است .
(یَعْرِفُونَهُ کَمَا یَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال حقیقتی را آشکار می کند که عموم یهودیان و نصرانیها منکر آن بوده و آن را مخفی می داشتند و آن همان شناخت پیامبر بزرگوار اسلام محمد صلی الله علیه و آله وسلم و حقانیت آنچه که ایشان آورده اند ؛ می باشد، یهودیان و نصرانیها چون در تورات و انجیل مشخصات و نشانی های پیامبر بزرگوار اسلام را خوانده بودند، خوب می دانستند که آن صفات و مشخصات بطور کامل در محمد صلی الله علیه و آله وسلم موجود است ولی بنا بر حسادت و رغابتهای بی جا و تعصبات قومی حق را پوشیده و منکر حقیقت می شدند ، الله متعال در این قسمت از آیه آنها را رسوا نموده و این را بیان داشته که آنها رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را حتی از فرزندانشان هم بهتر می شناسند، ولی بنا بر اهداف شوم دنیوی حقیقت را پوشیده و منکر رسالت ایشان می شوند.
(وَإِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ یَعْلَمُونَ) در این قسمت از آیه اهل کتاب را الله متعال در حقیقت به دو گروه تقسیم نموده است :
1 - گروه حق گو .
2 - گروه حق پوش .
آری گروه اندکی از اهل کتاب و علما و دانشمندان آنها همانند عبد الله بن سلام و ابی بن کعب رضی الله عنهما و برخی دیگربودند که حق گو بوده و بعد از اینکه دیدند تمام آن اوصافی که در تورات و انجیل آمده بطور کامل در رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم موجود است خود به ایشان ایمان آورده و این حقیقت را به سایر همکیشان خود گفته و حقیقت را بر ملا و آشکار نمودند . ولی متأسفانه گروه دیگری از اهل کتاب که اکثریت اهل کتاب و علمایشان تشکیل می داد با وجود دانستن حقانیت پیامبر بزرگوار اسلام باز هم بنا بر حسادت و رغابت های نامشروع و تعصبات قومی و اهداف شوم دنیوی به رسالت رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم معترف نمی شدند و دانسته آن را منکر می گشتند و در مخفی نگه داشتن این حقیقت آشکار تر از روز تلاش بیهوده می نمودند.
پوشاندن حقیقت با وجود آگاهی از آن جرم بس بزرگی است که گروهی از اهل کتاب مرتکب آن شده و می شوند، که متأسفانه این بیماری در میان ما مسلمانان نیزرسوخ نموده و امروزه بسیاری از ما مسلمانان دانسته حق را مخفی نگه داشته و به خود و قوم و ملت خویش ظلم می نماییم و خود را بوادی هلاکت انداخته و قوم و ملت خویش را نیز کشان کشان بدان سو می بریم ، یا الله متعال ما مسلمانان را از تمام امراضی که اهل کتاب بدان مبتلا شده اند بالأخص عادت زشت حق پوشی نجات داده و ما را از حقجویان حقگو قرارده . آمین یارب العالمین .
ترجمه آیه (145) سوره بقره
وَلَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الکِتَابَ بِکُلِّ آیَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ وَلَئِنْ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنْ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنْ الظَّالِمِینَ (145)
ترجمه : واگربه آنانی که کتاب (آسمانی) داده شده است هر دلیل و نشانی بیاوری آنها از قبله تو پیروی نخواهند نمود و نه تو از قبله آنان پیروی کننده ای و نه برخی از آنان پیروی کننده قبله برخی دیگر اند و اگر تو از خواهشات نفسانی آنها پیروی نمائی بعد از اینکه علم به نزدت آمده همانا تو از ستمکاران خواهی گشت .
تفسیر آیه (145) سوره بقره
(وَلَئِنْ أَتَیْتَ الَّذِینَ أُوتُوا الکِتَابَ بِکُلِّ آیَةٍ مَا تَبِعُوا قِبْلَتَکَ) رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بسیار دوست می داشتند تا اینکه یهود و نصاری مسلمان شده و همانند ایشان به سمت کعبه نماز بخوانند ولی از آنجایی که اهل کتاب نابخرد و متعصب بودند هر گز راضی نبودند که از حق پیروی نموده و مشرف به اسلام شده و به سوی کعبه نماز بخوانند ، و الله متعال این جریان را می دانسته لذا به پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله وسلم این آیه را نازل نموده و به ایشان گفتند : و اگر تو برای (یهود و نصاری) که (به پیامبرانشان) کتاب (تورات و انجیل) داده شده هر دلیل و نشانی را (برای حقانیت قبله خویش هم که) ارائه دهی، باز هم آنها (بنا بر نابخردی و تعصبی که دارند) از قبله تو پیروی نخواهند کرد ، (لذا توناراحت نباش وبه این امیدوار نباش که آنها از تو و قبله تو پیروی کنند) .
(وَمَا أَنْتَ بِتَابِعٍ قِبْلَتَهُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال به پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله وسلم بیان می دارد که همانگونه که آنها بر باطل خویش اصرار و پافشاری دارند و بنا بر نابخردی و تعصب از حق پیروی نمی کنند و به سمت قبله تو نماز نمی خوانند، تو نیز هر گز نباید از حق و قبله درست خودت صرف نظر نموده و به سوی قبله منسوخ شده آنها نماز بخوانی، این قسمت آیه گرچه رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را مورد خطاب قرار داده ولی امت ایشان را نیز شامل می شود یعنی برای مسلمانان نیز مجاز نیست که از قبله منسوخ شده یهود و نصاری پیروی کنند و باید فقط و فقط به سمت قبله خویش که همان کعبه شریفه باشد نماز بخوانند.
(وَمَا بَعْضُهُمْ بِتَابِعٍ قِبْلَةَ بَعْضٍ) در اینجا؛ الله متعال این مطلب را بیان نموده که ای مسلمانان این را بدانید که این یهود و نصاری تنها نسبت به شما متعصب و بی انصاف نیستند ؛ نسبت به خودشان نیز این گونه اند و خودشان هم از قبله یکدیگر پیروی نمی کنند یهودیان بطرف (بیت المقدس) و نصاری بسمت (بیت اللحم) نماز می خوانند .
(وَلَئِنْ اتَّبَعْتَ أَهْوَاءَهُمْ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَکَ مِنْ الْعِلْمِ إِنَّکَ إِذاً لَمِنْ الظَّالِمِینَ) الله متعال در این قسمت از آیه هشدار می دهد که ای محمد صلی الله علیه و آله وسلم نباید ازخواهشات نفسانی آنها پیروی کنی، زیرا علم ودانش به نزدت آمده و برایت کعبه را بعنوان قبله تعیین نموده است بالفرض اگر از خواهشات نفسانی آنها پیروی نمائی و به سمت قبله آنها نماز بخوانی تو از ستمکاران می گردی، در این قسمت از آیه گرچه؛ الله متعال رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را مورد خطاب قرار داده ولی امتیان ایشان را نیز شامل می شود، لذا برهیچ مسلمانی جایز نیست که از خواهشات یهود و نصاری پیروی نموده و به سمت قبله آنها نماز بخواند.
از این قسمت از آیه یک مطلب بسیار مهم فهمیده می شود ؛ آن اینکه هر کس خلاف حق سخنی را بگوید و یا نظریه را مطرح کند آن سخن و آن نظریه از روی خواهشات و هوای نفس است و پیروی از خواهشات و هوای نفس نشانی ظلم وستمکاری است .
ترجمه آیه (144) سوره بقره
قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاءِ فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ وَإِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُونَ (144)
ترجمه : ما روگردانیدن تورا بسوی آسمان می بینیم پس ما قطعا ترا بسوی قبله ای که تو بدان راضی هستی می گردانیم لذا (از این به بعد) تو (به هنگام نماز) رخت را بسوی مسجد الحرام بگرداند و هر کجا که (شما مسلمانان) بودید پس (به هنگام نماز) روهایتان را بدان سو گردانیده (نماز بخوانید) و همانا آنانی که به آنها کتاب (آسمانی) داده شده است (این راخوب) می دانند که همانا این (چرخش و تعویض) قبله (از بیت المقدس به سمت کعبه) حق است و از جانب پروردگارشان است، و الله از آنچه که آنان انجام می دهند غافل و بی خبر نیست .
تفسیر آسان آیه (145) سوره بقره
(قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِکَ فِی السَّمَاءِ) رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم زمانی که به سمت (بیت المقدس) نماز می خواندند، خواهش قلبی ایشان این بود که قبله عوض شده و به سمت (کعبه شریفه) نماز بخوانند و به همین خاطر بود که بار بار به آسمان نگاه نموده و منتظر این بودند که روزی جبرئیل علیه السلام آمده و وحی تعویضی قبله را با خودش همراه بیاورد، از آنجایی که الله متعال از این خواهش قلبی پیامبرش باخبر بود، و می خواست که قبله پیامبرش همانی باشد که خود او خواهان است ، این آیه را نازل نموده و ازخواهش قلبی پیامبر بزرگوار و باربار نگاه نمودن ایشان بسوی آسمان و منتظر بودن نزول وحی برای تحویل قبله خبر دادند.
(فَلَنُوَلِّیَنَّکَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا) در این قسمت از آیه الله متعال به پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله وسلم بشارت داده و او را از پریشانی بیرون می آورد و به ایشان دلداری می دهد که ناراحت نباش، ما خواهش قلبی ترا برآورده خواهیم نمود، و ترا به سمت قبله ای خواهیم گردانید که دل تو می خواهد و تو دوست می داری که بدان سو نماز بخوانی .
(فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) در این قسمت از آیه الله متعال خواهش قلبی پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله وسلم را برآورده نموده می فرمایند : (ای محمد) روی خودت را (به هنگام خواندن نماز) به سمت مسجد الحرام بگردان ، یعنی : از این به بعد قبله تو کعبه است و هرگاه که نماز خواندی بدان سو نماز بخوان .
(وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ) در این قسمت از آیه الله متعال این مطلب را بیان نمودند که بسوی کعبه نماز خواندن مخصوص شخص پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم نیست بلکه تمام مسلمانان همانند پیامبر بزرگوارشان صلی الله علیه و آله وسلم باید که بسوی کعبه نماز بخوانند بهمین خاطر است که الله متعال بعد از دستور به پیامبرش به امتیان او می فرمایند : و هرکجا که شما (مسلمانان) بودید (به هنگام نماز خواندن) روهایتان بسوی مسجد الحرام گردانیده (و بدان سو نماز بخوانید) .
(وَإِنَّ الَّذِینَ أُوتُوا الْکِتَابَ لَیَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ) چرخش و تعویض قبله از سمت بیت المقدس بسوی کعبه باعث شد تا بسیاری از بی خردان یهود و نصاری غوغا و سر و صدا و همهمه کنند ، الله متعال در این قسمت ازآیه این را بیان نموده که همهمه و سر و صدای این بی خردان بنا بر علم و دانش نیست بلکه بنا بر تعصب و بی خردی است ورنه آنها خوب می دانند که این چرخش و تعویض قبله حق است زیرا این مطلب در تورات و انجیل آمده که محمد صلی الله علیه و آله وسلم و امتش اول به سمت بیت المقدس نماز خوانده و سپس بسوی کعبه نماز خواهند خواند ، و قبله آنها تعویض خواهد شد.
(وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا یَعْمَلُونَ) آری الله متعال خوب می داند، که این یهودیان و نصرانی ها حقیقت چرخش و تعویض قبله و حقانیت آن را خوب می دانند، ولی با این وجود به دروغ همهمه و غوغا و سر و صدا می کنند، این نابخردان باید بدانند که الله متعال از کارهایشان باخبراست و روزی از آنان نسبت به این کارهایشان بازخواست خواهد نمود و سپس آنها را به عذاب سخت و سوزان جهنم گرفتار خواهد نمود .