ترجمه آیه (152) سوره بقره
فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ وَاشْکُرُوا لِی وَلا تَکْفُرُونِ (152)
ترجمه : پس (اگر) مرا یاد کنید من شما را یاد می کنم و برای من شکر بجا آورید و ناشکری و کفران نعمت نکنید .
تفسیر آسان آیه (152) سوره بقره
(فَاذْکُرُونِی أَذْکُرْکُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال از ما انسانها خواسته تا این که او را یاد کنیم و اگر ما او را یاد کنیم او نیز ما را یاد خواهد نمود.
(فَاذْکُرُونِی) یاد نمودن ازالله متعال؛ با انجام عبادتها و ترک گناهان صورت می گیرد؛ خواه این یاد، بازبان صورت گیرد و یا با قلب انجام پذیرد و یا با هر یک از اعضای بدن صورت گیرد .
(أَذْکُرْکُمْ) الله متعال از بنده ای که از او یاد کند ؛ یاد می نماید ، و یاد الله متعال با گرفتن نام آن فرد و دور کردن عذاب از او و بهرمند نمودن اواز رحمات و بخشش هایش صورت می گیرد .
در این باره به حدیث (7405) صحیح بخاری توجه نمایید : عَنْ أَبِی هُرَیْرَةَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، قَالَ: قَالَ النَّبِیُّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: " یَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى: أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِی بِی، وَأَنَا مَعَهُ إِذَا ذَکَرَنِی، فَإِنْ ذَکَرَنِی فِی نَفْسِهِ ذَکَرْتُهُ فِی نَفْسِی، وَإِنْ ذَکَرَنِی فِی مَلَإٍ ذَکَرْتُهُ فِی مَلَإٍ خَیْرٍ مِنْهُمْ، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَیَّ بِشِبْرٍ تَقَرَّبْتُ إِلَیْهِ ذِرَاعًا، وَإِنْ تَقَرَّبَ إِلَیَّ ذِرَاعًا تَقَرَّبْتُ إِلَیْهِ بَاعًا، وَإِنْ أَتَانِی یَمْشِی أَتَیْتُهُ هَرْوَلَةً ".
ترجمه : ابوهریره رضی الله عنه روایت نمودند که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم فرمودند : الله متعال می فرمایند: من آنجائی هستم که گمان بنده ام نسبت به من است، ومن با او هستم آنگاه که از من یاد می کند، پس اگر در خودش از من یاد کند من هم در خودم از او یاد می نمایم ، واگرمرا در جمعی یاد کند من او را در جمع بهتر ازجمع آنان یاد می کنم ، و اگر یک وجب به من نزدیک شود من یک گز بسوی او نزدیک می شوم، و اگر او یک گز به من نزدیک شود من به اندازه دو گز به او نزدیک می شوم ، و اگرآهسته به سمت من بیاید من با سرعت به سمت او می آیم .
(وَاشْکُرُوا لِی وَلا تَکْفُرُونِ) فرد زمانی شکر الله متعال را بجا می آورد که از دستورات او پیروی نموده و فقط او را پرستش نماید و از او نافرمانی نکرده و به گناهان نزدیک نشود ، یعنی شکر الله متعال با انجام عبادتها و ترک گناهان صورت می گیرد، بهمین خاطراست که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم آنقدر الله متعال را عبادت می نمودند و آن قدر نماز می خواندند که پاهای مبارک ورم می کردند، یاران بزرگوار ایشان به ایشان می گفتند : که ای رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم شما فردی هستید که گناهان پسین و پیشین شما بخشیده شده است شما را چرا این قدر خودتان را برنج انداخته و عبادت می کنید؟! . رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم در جواب می فرمودند : آیا من بنده شکر گذار نباشم .
و ترک عبادتها و انجام گناهان؛ کفران نعمت و ناشکری است ، اما اگر کسی شکر الله متعال را بجای نیاورد و کفران نعمت کند ، الله متعال در باره او در سوره ابراهیم آیه (7) چنین فرموده اند : {وَإِذْ تَأَذَّنَ رَبُّکُمْ لَئِنْ شَکَرْتُمْ لأزِیدَنَّکُمْ وَلَئِنْ کَفَرْتُمْ إِنَّ عَذَابِی لَشَدِیدٌ}. یعنی : و یاد آور زمانی را که پروردگارت اعلان نمود که اگر شکرگذاری کنید (نعمتهای) بیشتری به شما عنایت خواهم نمود و اگر ناشکری و کفران نعمت نمائید (این را خوب بدانید که) همانا عذاب من بسیار سخت است (و دامنگیر ناشکران خواهد شد) .
پس تو ای انسانی که الله متعال به تو دست، پا، عقل و هوش و هزاران نعمت دیگر داده است این را خوب بدان که اگر شکر این نعمت های الله متعال بجا آوردی و گناهان را ترک کرده و به عبادت و اطاعت او مشغول شدی که الله متعال به تو نعمت های فراوان دیگری خواهند داد و دراین نعماتی که به تو داده برکت عنایت نموده و از تو نخواهند گرفت و اگر ناشکر گشته و عبادتی انجام ندادی و در میدان گناهان پیشتاز بودی این را یقین بدان که هر لحظه این احتمال وجود دارد که خشم الله متعال بجوش آمده و تو گرفتار عذاب سخت او گشته و این نعمت هارا از دست بدهی و نام کام و حیران بمانی .
ترجمه و شرح حدیث (67) صحیح بخاری
عَنْ أَبِی بَکْرَةَ، ذَکَرَ النَّبِیَّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَعَدَ عَلَى بَعِیرِهِ، وَأَمْسَکَ إِنْسَانٌ بِخِطَامِهِ - أَوْ بِزِمَامِهِ - قَالَ: «أَیُّ یَوْمٍ هَذَا»، فَسَکَتْنَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَیُسَمِّیهِ سِوَى اسْمِهِ، قَالَ: «أَلَیْسَ یَوْمَ النَّحْرِ» قُلْنَا: بَلَى، قَالَ: «فَأَیُّ شَهْرٍ هَذَا» فَسَکَتْنَا حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ سَیُسَمِّیهِ بِغَیْرِ اسْمِهِ، فَقَالَ: «أَلَیْسَ بِذِی الحِجَّةِ» قُلْنَا: بَلَى، قَالَ: «فَإِنَّ دِمَاءَکُمْ، وَأَمْوَالَکُمْ، وَأَعْرَاضَکُمْ، بَیْنَکُمْ حَرَامٌ، کَحُرْمَةِ یَوْمِکُمْ هَذَا، فِی شَهْرِکُمْ هَذَا، فِی بَلَدِکُمْ هَذَا، لِیُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الغَائِبَ، فَإِنَّ الشَّاهِدَ عَسَى أَنْ یُبَلِّغَ مَنْ هُوَ أَوْعَى لَهُ مِنْهُ».
ترجمه : ابوبکره رضی الله عنه بیان نمودند که پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم (در حجه الوداع) بر شترشان سوارشده و انسانی مهار شترشان را گرفته بودند که فرمودند: امروز چه روزی است؟ ما سکوت نمودیم تا اینکه گمان نمودیم که همانا ایشان نام غیر نام (اولی) آن را براین (روز) خواهند گذاشت، (سپس رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم ) فرمودند: آیا این روز عید قربان نیست؟ ما گفتیم : آری ، (سپس)ایشان فرمودند: این چه ماهی است ؟ ما سکوت نمودیم، تا اینکه گمان نمودیم که همانا ایشان نام غیر نام (اولی) آن را براین (ماه) خواهند گذاشت، (سپس رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم) فرمودند: آیا این ماه ذوالحجه نیست؟ ما گفتیم بله، ایشان فرمودند: همانا (ریختن) خونهایتان، و(خوردن به ناحق) اموالتان و (ریختن) آبروهایتان برایتان حرام است همانند که حرمت شنکی این روز تان در این ماهتان در این شهرتان برایتان حرام است، (لذا) باید(آنکسی که در این جمع) حاضراست به (کسی که از این جمع) غائب است (این سخنرانی مرا) برساند، همانا شاید آنی که حاضراست (این مطالب را) به کسی برساند که ازاو؛ این (مطالب) را نگه دارنده تر باشد.
مسائل و احکام حدیث:
از حدیث بالا مسائل و احکام زیر برداشت می شود :
1 - در فتح الباری آمده که آن کسی که در این روایت آمده که مهار شتر پیامبر را گرفته بوده روای خود حدیث ابوبکره رضی الله عنه می باشد، گرچه برخی گفته اند که بلال رضی الله عنه بوده است.
2 - روزه عید قربان یک روزمحترم و دارای جایگاهی در اسلام می باشد وحرمت آن را نگه داشتن ضروری و حرمت شکنی آن حرام است .
3- درگیری و مجادلگری در روز عید قربان گناه زیادی دارد.
4 - ماه ذوالحجه یکی از ماه های حرام است که حرمت شکنی آن حرام می باشد .
5- درگیری و مجادله گری و ارتکاب هر گناهی در ماه ذوالحجه از سایر ماهای غیر حرام گناه بیشتری دارد .
6- شهرمکه محترم ترین شهر دنیا ست در گیری و ارتکاب هر گناهی در آن مستحق سزا و عذاب بیشتری است .
7- ریختن خون یک مسلمان به ناحق حرام و قاتل او مستحق عذاب شدید الهی است .
8- خوردن اموال مسلمانان به ناحق حرام است .
9- ریختن آبروی یک مسلمان حرام است .
10 - هرکس حدیث و یا آیه و یا هر حکم اسلامی را می شنود باید آن به دیگران برساند و با این طریق به دعوت اسلامی ادامه دهد و از اجر و ثواب زیادی بهرمند گردد.
11 - بسیار از افراد هستند که مطلبی را می شنوند ولی آن را فراموش کرده و نگه نمی دارند پس ضروری است که پیش از فراموش کردن؛ آن را به دیگران برساند تا که احکام اسلامی محفوظ مانده و دین از بین نرود و به باد فراموشی سپرده نشود .
ترجمه و شرح حدیث (66) صحیح بخاری
عَنْ أَبِی وَاقِدٍ اللَّیْثِیِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ بَیْنَمَا هُوَ جَالِسٌ فِی المَسْجِدِ وَالنَّاسُ مَعَهُ إِذْ أَقْبَلَ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ، فَأَقْبَلَ اثْنَانِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَذَهَبَ وَاحِدٌ، قَالَ: فَوَقَفَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَأَمَّا أَحَدُهُمَا: فَرَأَى فُرْجَةً فِی الحَلْقَةِ فَجَلَسَ فِیهَا، وَأَمَّا الآخَرُ: فَجَلَسَ خَلْفَهُمْ، وَأَمَّا الثَّالِثُ: فَأَدْبَرَ ذَاهِبًا، فَلَمَّا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: «أَلاَ أُخْبِرُکُمْ عَنِ النَّفَرِ الثَّلاَثَةِ؟ أَمَّا أَحَدُهُمْ فَأَوَى إِلَى اللَّهِ فَآوَاهُ اللَّهُ، وَأَمَّا الآخَرُ فَاسْتَحْیَا فَاسْتَحْیَا اللَّهُ مِنْهُ، وَأَمَّا الآخَرُ فَأَعْرَضَ فَأَعْرَضَ اللَّهُ عَنْهُ».
ترجمه : ابوواقد لیثی رضی الله عنه فرمودند: همانا (روزی) درحالی که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم با جمعی از مردم در مسجد نشسته بودند (و آنان را نصحیت می نمودند ) که ناگهان سه نفر (بر درب مسجد) آمدند، دو نفر از(آنان) به سمت رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم آمدند ویکی (به راهش ادامه داد) و رفت، (راوی) می گوید: (این دونفر) آمده و بر (بالای سر) رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم ایستادند، اما یکی از آن دو در حلقه جای خالی دید و در آن نشست واما دیگری پشت سر آنان نشست، و اما آن سومی که (اول) پشت گردانده بود و رفته بود، زمانی که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم از سخنانشان فارغ شدند فرمودند : آیا در باره این سه نفر برای شما خبر ندهم اما یکی از آنان (که در حلقه و جمع نشست) بسوی الله پناه برد و(از او) جا و پناه خواست و الله متعال (نیز) به او پناه و جا داد(و او را مورد لطف و مرحمت خویش قرار داد) و اما دیگری (که در پشت حلقه و جمع نشست) اوشرم کرد (از این که در حلقه و جمع بنشیند) و الله نیز از از او شرم نمود(که به چیزی ندهد بلکه او را نیز مورد مرحمت خویش قرار داد)، واما دیگری (که رفت و ننشست) اوروگردانی و اعراض نمود و الله نیز از او روگردانی و اعراض نمود .
مسائل و احکام حدیث:
ازحدیث بالا مسائل و احکام زیر برداشت و استنباط می شود :
1 - رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم متواضعانه با یارانش نشسته و آنان را نصیحت می نمودند و این روش اگر در میان حکام مسلمین و داعیان دین به روش نبوی صورت گیرد در اصلاح افراد جوامع اسلامی تأثیرات بسزای خواهد داشت .
2- مسجد مرکزاصلی و پایگاه دعوتی اسلام است.
3 - نشستن در جمع و حلقه بهتراست از نشستن در پشست حلقه و جمع.
4- نشستن در مجالس وعظ و ارشاد علامت نیک بختی فرد است .
5- نشستن درمجالس دینی باعث خشنودی و رضامندی الله متعال می گردد .
6- عدم حضور در مجالس دینی علامت روگردانی از الله متعال است .
7- عدم حضور در مجالس وعظ و ارشادعلامت خوبی برای یک مسلمان نیست .
ترجمه آیه (151) سوره بقره
کَمَا أَرْسَلْنَا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ یَتْلُو عَلَیْکُمْ آیَاتِنَا وَیُزَکِّیکُمْ وَیُعَلِّمُکُمْ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ وَیُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ (151)
ترجمه : همان گونه که (برای تکمیل نعمت خود بر شما) در میانتان پیامبری را از خودتان فرستادیم او برشما آیه های (کتاب) ما (قرآن) را تلاوت می کند و شما را(از شرک و خرافات و اخلاق زشت) پاکیزه می گرداند و به شما کتاب (ما؛ قرآن) و سنّت را می آموزد و به شما چیزهای را می آموزد که شما نبودید (که بدون او، آنها را) بدانید .
تفسیر آیه (151) سوره بقره
(کَمَا أَرْسَلْنَا فِیکُمْ رَسُولاً مِنْکُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال برای مسلمانان متذکر می شود که برای تکمیلی نعمت خویش بر مسلمانان دو کار انجام داده است : اول: قبله آنان را به سمت کعبه گردانیده است و دوم: اینکه برای آنان از خودشان پیامبری را فرستاده است تا آنان را به راه راست راهنمائی نموده و به آنها قرآن و سنّت را بیاموزد و با این روش آنها را از شرک وخرافات و اخلاق ناشایست پاکیزه گرداند .
مراد از (فِیکُمْ) یعنی: در میان شما امت اسلامی و مراد از (رَسُولاً) محمد صلی الله علیه و آله وسلم می باشد ، یعنی : الله متعال محمد صلی الله علیه و آله وسلم را بعنوان پیامبر در میان امت اسلامی برگزیده و فرستاده است و با این کار نعمتش را برامت اسلامی تکمیل نموده است .
(یَتْلُو عَلَیْکُمْ آیَاتِنَا) یکی از کارها و مأموریت ها رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده است که بر امتش آیات قرآنی را تلاوت نماید و قرآن را برآنها بخواند و با این طریق آنها را از الفاظ کلام الهی آگاه نموده و به آنها تلاوت و روخوانی قرآن بیاموزد .
(وَیُزَکِّیکُمْ) کار دوم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده که مردم و امتش را از شرک ، خرافات و عادت زشت و غلط ؛ با آموزش توحید و سنّت ها و اخلاق نیک و عادات زیبا پاکیزه نماید .
(وَیُعَلِّمُکُمْ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ) در این قسمت از آیه کار و مسئولیت سوم و چهارم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بیان شده است ؛ مسئولیت سوم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده که به امتیانش کتاب الله یعنی قرآن را تعلیم دهد و در تعلیم قرآن (یاد دادن روخوانی و تفسیرقرآن) داخل می باشد ، رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بعد از یاد دادن الفاظ قرآن به امتیانش تفسیر و توضیح آیات قرآنی را نیز به آنها می آموختند .
مسئولیت چهارم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده است که احکامی که بصورت تفصیلی در قرآن نیامده با کلام زیبای خویش که آنها نیز وحی الهی بودند به امتیانش بیاموزد که به این سنّت گفته می شود لذا مسئولیت چهارم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم تعلیم سنّت برای امتیانش بوده است .
(وَیُعَلِّمُکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ) مسئولیت پنجم رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم این بوده که تمام آنچه نسبت به عقائد اسلامی ، احکام دینی و اخلاقیات نیک نمی دانند به امتش بیاموزد و از آنها افرادی بسازد که نسبت به عقائد، احکام و اخلاق نیک و اسلامی کاملا آگاه و باخبر اند .
الله متعال در این آیه در حقیقت به آن دسته ازافراد پاسخ داده که می پرسند ما در دعوت اسلامی مردم را به چه چیز دعوت دهیم ؟ الله متعال در این آیه کارها و مسئولیت های رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را بیان نموده است که ایشان در دوران رسالت خویش ملزم بودند که چه کارهایی را انجام دهند ، لذا داعیان دینی که می خواهند امت اسلامی و عموم مردم را دعوت به دین دهند باید همان کارها و مسئولیت هایی را انجام دهند که الله متعال به رسولش محول کرده بوده که انجام دهند و آنها از قرار زیر می باشد :
1 - قرآن را بر مردم خواندن و آنها را از الفاظ قرآن آگاه نمودن و به آنها روخوانی و تلاوت قرآن یاد دادن .
2- ترجمه و تفسیر قرآن را به مردم یاد دادن و ملت را از مفاهیم و معانی کتاب الهی آگاه کردن .
3 - مردم را از شرک، خرافات و اخلاقیات ناشایست پاکیزه و پاک نمودن .
4- به مردم احادیث صحیح و سنّت های پیامبرصلی الله علیه و آله وسلم را یاد دادن و مردم را از آنها با خبر و آگاه نمود ن .
اگر امروزه داعیان دین ؛ به ملت و مردم روخوانی قرآن یاد داده و آنها را از ترجمه و تفسیر قرآن آگاه نمایند و به آنها احادیث صحیح را بیاموزند آنگاه است که مردم از شرک و خرافات و اخلاق ناشایست پاکیزه خواهند شد و با این طریق داعیان مسئولیت خویش را در قبال ملت خویش انجام داده و با این طریق ملت به راه راست راهنمائی نموده اند .
ترجمه آیه (150) سوره بقره
وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِی وَلأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ وَلَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ (150)
ترجمه : وازهرکجا که بیرون شدی پس (به هنگام نماز) رویت را به سمت مسجد الحرام نما و هرکجا که شما (ای مسلمانان) بودید پس رو هایتان را (به هنگام نماز) بدان سو بگردانید، تا اینکه برای مردم دلیلی بر علیه شما نباشد مگر آنانی که از آنها ظلم نموده اند پس از آنان نترسید و از من بترسید و تا اینکه من نعمتم را بر شما تکمیل نمایم و تا اینکه شما هدایت یابید .
تفسیر آسان آیه (150) سوره بقره
(وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) این سومین امر الله متعال به رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم است ، الله متعال در آیه (144) فرمودند (فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) و تعویض و تبدیلی قبله را برای ایشان بیان نموده و ایشان را به سمت قبله ای که خواهان آن بودند؛ چرخاندند و در آیه (149) فرمودند (وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) برای ایشان بیان نمودند که این رو به قبله نمودن برای هر زمان و مکانی است یعنی در هر زمان و مکانی که خواستید نماز بخوانید باید رو به سمت قبله نمایید و در این آیه یعنی آیه (150) نیز فرمودند : (وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ)، تا تأکیدی بیشتری باشد برجریان قبله و تا اینکه دلیلی نباشد بر معترضین زیرا اگررسول الله صلی الله علیه و آله وسلم و مسلمانان در هرزمان و مکان به هنگام نمازرو به سوی قبله نکنند، دشمنان اسلام اعتراض خواهند نمود که اگر واقعا این قبله حق است پس چرا همیشه و در همه جا به هنگام نماز رو بدان سو نمی کنند .
(وَحَیْثُ مَا کُنتُمْ فَوَلُّوا وُجُوهَکُمْ شَطْرَهُ) دراین قسمت از آیه الله متعال برای مسلمانان تأکید می کند که هرکجا که بودید خواه در مکه و یا بیرون از مکه و خواه در حال اقامت بودید و یا مسافرت؛ باید که به هنگام نماز رو بسوی قبله نمایید و بدان سو نماز بخوانید .
(لِئَلاَّ یَکُونَ لِلنَّاسِ عَلَیْکُمْ حُجَّةٌ إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال علت و حکمت از تأکید را بیان نموده اند که اگر تو ای رسول الله صلی الله علیه وآله و سلم و شما ای مسلمانان همیشه و در همه جا به هنگام نماز روبه سوی کعبه نکنید، دشمنان اسلام برشما اعتراض نموده و دلیلی بر خلاف شما خواهند داشت که اگر واقعا کعبه قبله حق است پس چرا پیروان خود این دین همیشه و در همه جا به هنگام نماز رو به سمت کعبه نمی نمایند، و اما اگر شما همیشه و در همه جا به هنگام نماز بدان سو نماز بخوانید دیگر دهان این یاوه گویان بسته خواهند شد و دیگر دلیلی بر خلافتان نخواهند داشت .
البته در کلمات (إِلاَّ الَّذِینَ ظَلَمُوا مِنْهُمْ) که در این قسمت از آیه بیان شده است ، که در میان مخالفین و دشمنان اسلام گروه ستم گری وجود دارد، که به ناحق هم اعتراض می کنند و با وجودی که شما در هر زمان و مکانی هم بسوی کعبه نماز بخوانید بازهم اعتراض خواهند نمود ، لذا شما به این نوع ستمگران بی انصاف توجه ندهید و به مسیرتان ادامه داده وهمیشه به سمت کعبه نماز بخوانید .
(فَلا تَخْشَوْهُمْ وَاخْشَوْنِی) آری در این قسمت از آیه الله متعال خطاب به مسلمانان می فرماید : از ستمگران و معترضین نترسید و فقط از من بترسید، این یک نکته بسیارمهمی برای عمل به اسلام است ، یک انسان زمانی که از مردم نترسد آن وقت است که به اعتراض معترضین توجه نمی دهد و همیشه تلاش می کند تا در عقائد و تمام کارهایش پایبند شریعت باشد ولی برعکس وقتی که یک انسان از مردم ترسید آن وقت است که بسیاری از عقائد واحکام اسلامی را رها نموده و به آنها عمل نمی کند چون با طبع و میل مردم سازگار نیست و با عمل به آنها مردم از او ناراحت می شوند و یا او را طرد می کنند .
(وَلأُتِمَّ نِعْمَتِی عَلَیْکُمْ) آری از مردم نترسیدن و از الله متعال ترسیدن؛ باعث تکمیل نعمت الهی بر فرد می گردد ، لذا از مردم نترسیدن و در هر زمان و مکان به سمت کعبه نماز خواندن و سایر دستورات الهی را اجراء نمودن باعث می شود تا اینکه الله متعال نعمت ها و لطفش را برانسان تکمیل نماید .
(وَلَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَ) آری نترسیدن از مردم و ترسیدن از الله متعال باعث هدایت می گردد و با خواندن نماز به سوی کعبه و اجرای دستورات الهی ، الله متعال ما را به راه راست هدایت نموده است لذا بنا بر ترس از مردم به سمت کعبه نماز نخواندن و از دستورات الهی سرپیچی نمودن باعث گمراهی می گردد .
ترجمه آیه (149) سوره بقره
وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ (149)
ترجمه : وازهرکجا که بیرون رفتی پس (به هنگام نماز) رویت را به سمت مسجد الحرام گردان و همانا این (رو به سوی مسجد الحرام) نمودند (به هنگام نماز) حقی است از جانب پروردگارت و الله از آنچه شما انجام می دهید غافل و بی خبر نیست .
تفسیر آسان آیه (149) سوره بقره
(وَمِنْ حَیْثُ خَرَجْتَ فَوَلِّ وَجْهَکَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ) در این قسمت از آیه الله متعال پیامبرش محمد صلی الله علیه و آله وسلم را بطور ویژه خطاب قرار داده و می فرماید : وازهرکجا که بیرون رفتی پس (به هنگام نماز) رویت را به سمت مسجد الحرام گردان (و بدان سمت و سو نماز بخوان).
و در این قسمت از آیه این مطلب نیز نهفته است که به هنگام نماز روی بسوی کعبه نمودن مخصوص شهر مکه نیست، بلکه در هرکجای دنیا که رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم بروند باید به هنگام نماز رو به سمت کعبه نموده و بدان سو نماز بخوانند .
(وَإِنَّهُ لَلْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ) آری به هنگام نماز رو به سوی کعبه نمودن حق است زیرا دستور الله متعال است، و هر آنچه از جانب الله متعال باشد حق است و مخالفت نمودن با آن نشانی گمراهی است و خلاف آن انتخاب نمودن باطل است .
در این قسمت ازاین آیه به یک مطلب مهم اشاره شده و آن اینکه حق دو نوع است :
1 - حق واقعی یعنی حقی که از جانب الله متعال باشد .
2 - حق سلیقه ای یعنی چیزی که برخی از افراد آن را حق می دانند و در حالی که حق نیست .
در این قسمت از آیه آمده که حق آن است که از جانب پروردگار دو عالم باشد و گرچه برخی آن را نپذیرند و حق بودن آن را قبول نکنند و باطل آن است که جانب غیر پروردگار جهانیان باشد و گرچه برخی آن را حق بدانند و این نوع حق ها؛ حق سلیقه ای اند که طبق سلیقه و افکار و ایده برخی حق جلوه داده شده است ، ولی در حقیقت باطلی بیش نیست، چه کنیم که متأسفانه امروزه پیروان حق سلیقه ای در دنیا زیاد و پیروان جق واقعی در دنیا بسیار کم اند .
(وَمَا اللَّهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ) آری الله متعال از هر آنچه ما انجام می دهیم بی خبر نیست بلکه کاملا از آنچه ما کرده و می کنیم و خواهیم کرد؛ بطور کامل آگاه و با خبر است ، لذا خوب می داند که ما پیروی از حق واقعی می کنیم و یا دنبال حق سلیقه ای هستیم که باطلی بیش نیست، آری به سمت غیر کعبه نماز خواندن از حق های سلیقه ای می باشد و به سمت کعبه نماز خواندن از حق های واقعی است .
ترجمه آیه (148) سوره بقره
وَلِکُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیهَا فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ أَیْنَ مَا تَکُونُوا یَأْتِ بِکُمْ اللَّهُ جَمِیعاً إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ (148)
ترجمه : و برای هرامتی سمتی است که (به هنگام نماز، آن امت ) بدان سو رو کننده است، پس در کارهای خیر از یکدیگر سبقت بگیریید و هرکجا که باشید الله همه شما را می آورد (و جمع می کند)، همانا الله بر هر چیزبی نهایت تواناست .
تفسیرآسان آیه (148) سوره بقره
(وَلِکُلٍّ وِجْهَةٌ هُوَ مُوَلِّیهَا) مراد از (لِکُلٍّ) در این قسمت از آیه، هر ملت و امت است یعنی هر ملتی و امتی به سمت و سوی که شریعت آنها به آنها دستور داده نماز می خوانند ، لذا سمت و سو زیاد مهم نیست ، آنچه مهم است اطاعت از دستورات الله متعال است، لذا شما مسلمانان این مطلب را خوب بدانید که الله متعال به شما دستور داده که به سمت کعبه نماز بخوانید .
(فَاسْتَبِقُوا الْخَیْرَاتِ) در حقیقت الله متعال در این قسمت از آیه یهود و نصاری و مسلمانان و سایرین را از مجادله و مباحثه در باره قبله ممانعت نموده و آنها را به کار بهتراز آن که همان سبقت گرفتن از یکدیگر در انجام کارهای نیک باشد تشویق و ترغیب می کند .
این یک حکم عام و کلی است که تمام شعبه های ایمانی و امور اسلامی و کارهای نیک را شامل می شود ، و سبقت گرفتن در کارهایی نیک یعنی هر یک کوشش کند که از دیگری کار نیک بیشتر و بهتری را انجام دهد ، جامعه ای که افراد آن در کارهای خیر از یکدیگر سبقت می گیرند، آن جامعه خودش خیر و نیک خواهد گشت و بدی در آن جامعه جایی نخواهد داشت ، ولی چه کنیم که متأسفانه امروزه بسیاری بجای سبقت در کارهای نیک در کارهای بد و زشت و خلاف شرع از یکدیگر سبقت می گیرند و این سبقت های نا مشروع باعث بدبختی جوامع گشته است .
(أَیْنَ مَا تَکُونُوا یَأْتِ بِکُمْ اللَّهُ جَمِیعاً) در این قسمت از آیه الله متعال خطاب به تمام انسانها هشدار داده و می گوید : هرکجا که باشید الله همه شما را (جمع آوری نموده و) خواهد آورد (پس شما مواظب گفتار و رفتار خویش باشید و همیشه سعی و تلاش ما بر این باشد که در امور خیر از دیگران سبقت گرفته باشید) .
در این قسمت از آیه نکته مهمی است و آن اینکه کسی نمی تواند از دست و گرفت الله متعال فرار کند و هر چند که انسانها مرده و جسمهایشان تکه پاره و جذب زمین هم شده باشند، بازهم الله متعال این توان و قدرت را دارد که دوباره همه و همه را یکجا برای حساب و کتاب جمع آوری کند، پس نمی شود از گرفت و محاکمه چنین ذاتی فرار نمود ، پس باید هر انسان بفکر خودش باشد و همیشه کوشش نماید تا از دیگران در کارهای نیک ازسبقت گیرد.
(إِنَّ اللَّهَ عَلَى کُلِّ شَیْءٍ قَدِیرٌ) آری الله متعال بر هر چیزی بی نهایت قادر وتواناست ، پس تو ای انسان این فکر بد را به ذهنت را نده که ما چه گونه زنده خواهیم شد با وجود اینکه پوسیده و جذب زمین گشته ایم؛ زیرا الله متعال بر هر چیز قادر و تواناست لذا راحت می تواند که تو را دوباره زنده کند، آری وقتی الله متعال بر هر چیزی بی نهایت قادر و تواناست ، قادر است که به توانسان که فرزند نداری ؛ فرزند عنایت نماید، و به تو انسان فقیر؛ مال و ثروت عنایت نماید ، و به توانسانی که در مشکلات افتاده ای تورا از مشکلات برهاند، و به توانسانی که به مال و ثروت و قدرت می نازی همه و همه را از تو گرفته و توی ثروت مند را فقیر و توی کاخ نشین را کوخ نشین و توی صندلی دار را خاک نشین کند ، پس تو ای انسان این را خوب بدان و خوب بفهم که او بر هر چیز بی نهایت قادر و توانست ونه هیچ کس دیگر ، لذا تمام قدرتها و توانها در مقابل قدرت و توان او هیچ و پوچ اند ، پس به قدرت او تکیه کن نه به قدرت کسی و یا چیز دیگری، که اگر چنین نمودی سرانجام تو بجز هلاکت چیز دیگری نخواهد بود .
ترجمه آیه (147) سوره بقره
الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ مِنْ الْمُمْتَرِینَ (147)
ترجمه : حق از جانب پروردگارت است پس تو هر گز از شک کنندگان مباش .
تفسیرآسان آیه (147) سوره بقره
(الْحَقُّ مِنْ رَبِّکَ فَلا تَکُونَنَّ مِنْ الْمُمْتَرِینَ) آری همیشه آنچه از جانب الله متعال می آید حق است، و تعویض و تبدیلی قبله نیز از آن حق های است که از جانب پروردگارآمده است، لذا باید آن را قبول نمود؛ زیرا آنچه از جانب پروردگار بیاید یقینی است و در آن هیچ شک و تردیدی نیست و نباید یک فرد مسلمان نسبت به آنچه از جانب پروردگارش آمده تردید نموده و جزء شک کنندگان قرار گیرد .
گرچه مخاطب اولیه این آیه رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم است ولی امتیان پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم را نیزشامل می شود بلکه هدف اصلی این آیه فهماندن امت اسلامی است تا تحت تبلیغات سوء یهود و نصاری و منافقین که دشمنان واقعی اسلام اند؛ قرار نگرفته، ونسبت به قبله خویش شک نکنند و بطور قطع و یقین به حقانیت آن ایمان بیاورند .
آری این آیه یک قانون کلی است که هیچ اسثنائی در آن وجود ندارد و آن اینکه «هر آنچه از جانب الله متعال بیاید حق است و هیچ مسلمانی نباید نسبت به آن در خودش شک و تردیدی راه دهد» ، پس تو ای خواهر و برادرمسلمان این را خوب می دانی که قرآن مجید کتاب الله متعال بوده و از جانب او آمده است پس هر چه در آن است بطور قطع و یقین حق بوده و هیچ شک و تردیدی در آن نیست ، پس باید همیشه با اطمینان خاطر به دستورات آن عمل کنی و این را بدانی که اگر چنین کردی تو همیشه بر حق بوده و از باطل بدور خواهی بود ولی اگر علاوه از راه قرآن به راه دیگری رفتی این را خوب باید در گوشت فرو بری که بطور قطع و یقین بر باطل بوده ودوان دوان به سمت وادی هلاکت می روی و انجامت بجز بدبختی در دنیا و نابودی در آخرت چیزی نخواهد بود .
ترجمه آیه (146) سوره بقره
الَّذِینَ آتَیْنَاهُمْ الْکِتَابَ یَعْرِفُونَهُ کَمَا یَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ وَإِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ یَعْلَمُونَ (146)
ترجمه : کسانی که ما به آنها کتاب (آسمانی) داده ایم آنها (محمد صلی الله علیه و آله وسلم و آنچه را که او آورده ؛ خوب) می شناسند همانگونه که پسرانشان را می شناسند و همانا گروهی از آنان حق را می پوشانند و در حالی که آنها (آن حقیقت را خوب) می دانند .
تفسیر آسان آیه (146) سوره بقره
(الَّذِینَ آتَیْنَاهُمْ الْکِتَابَ) مراد از اهل کتاب (یهود و نصاری) می باشد و چون به موسی علیه السلام که پیامبر یهودیان بوده (تورات) داده شده است وبه عیسی علیه السلام که پیامبری نصاری بوده (انجیل) داده شده است، لذا الله متعال به امتیان موسی و عیسی علیهما السلام اهل کتاب گفته است .
(یَعْرِفُونَهُ کَمَا یَعْرِفُونَ أَبْنَاءَهُمْ) در این قسمت از آیه الله متعال حقیقتی را آشکار می کند که عموم یهودیان و نصرانیها منکر آن بوده و آن را مخفی می داشتند و آن همان شناخت پیامبر بزرگوار اسلام محمد صلی الله علیه و آله وسلم و حقانیت آنچه که ایشان آورده اند ؛ می باشد، یهودیان و نصرانیها چون در تورات و انجیل مشخصات و نشانی های پیامبر بزرگوار اسلام را خوانده بودند، خوب می دانستند که آن صفات و مشخصات بطور کامل در محمد صلی الله علیه و آله وسلم موجود است ولی بنا بر حسادت و رغابتهای بی جا و تعصبات قومی حق را پوشیده و منکر حقیقت می شدند ، الله متعال در این قسمت از آیه آنها را رسوا نموده و این را بیان داشته که آنها رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم را حتی از فرزندانشان هم بهتر می شناسند، ولی بنا بر اهداف شوم دنیوی حقیقت را پوشیده و منکر رسالت ایشان می شوند.
(وَإِنَّ فَرِیقاً مِنْهُمْ لَیَکْتُمُونَ الْحَقَّ وَهُمْ یَعْلَمُونَ) در این قسمت از آیه اهل کتاب را الله متعال در حقیقت به دو گروه تقسیم نموده است :
1 - گروه حق گو .
2 - گروه حق پوش .
آری گروه اندکی از اهل کتاب و علما و دانشمندان آنها همانند عبد الله بن سلام و ابی بن کعب رضی الله عنهما و برخی دیگربودند که حق گو بوده و بعد از اینکه دیدند تمام آن اوصافی که در تورات و انجیل آمده بطور کامل در رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم موجود است خود به ایشان ایمان آورده و این حقیقت را به سایر همکیشان خود گفته و حقیقت را بر ملا و آشکار نمودند . ولی متأسفانه گروه دیگری از اهل کتاب که اکثریت اهل کتاب و علمایشان تشکیل می داد با وجود دانستن حقانیت پیامبر بزرگوار اسلام باز هم بنا بر حسادت و رغابت های نامشروع و تعصبات قومی و اهداف شوم دنیوی به رسالت رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم معترف نمی شدند و دانسته آن را منکر می گشتند و در مخفی نگه داشتن این حقیقت آشکار تر از روز تلاش بیهوده می نمودند.
پوشاندن حقیقت با وجود آگاهی از آن جرم بس بزرگی است که گروهی از اهل کتاب مرتکب آن شده و می شوند، که متأسفانه این بیماری در میان ما مسلمانان نیزرسوخ نموده و امروزه بسیاری از ما مسلمانان دانسته حق را مخفی نگه داشته و به خود و قوم و ملت خویش ظلم می نماییم و خود را بوادی هلاکت انداخته و قوم و ملت خویش را نیز کشان کشان بدان سو می بریم ، یا الله متعال ما مسلمانان را از تمام امراضی که اهل کتاب بدان مبتلا شده اند بالأخص عادت زشت حق پوشی نجات داده و ما را از حقجویان حقگو قرارده . آمین یارب العالمین .
سپس مخالفان فکری سید قطب این بحث را چنین ادامه می دهند:
ویقول سیدقطب فی تفسیر سورة الاخلاص:
إنها أحدیة الوجود.. فلیس هناک حقیقة إلا حقیقته. ولیس هناک وجود حقیقی إلا وجوده. وکل موجود آخر فإنما یستمد وجوده من ذلک الوجود الحقیقی، ویستمد حقیقته من تلک الحقیقة الذاتیة.
وهی- من ثم- أحدیة الفاعلیة. فلیس سواه فاعلا لشیء، أو فاعلا فی شیء، فی هذا الوجود أصلا.
وهذه عقیدة فی الضمیر وتفسیر للوجود أیضا..
فإذا استقر هذا التفسیر، ووضح هذا التصور، خلص القلب من کل غاشیة ومن کل شائبة، ومن کل تعلق بغیر هذه الذات الواحدة المتفردة بحقیقة الوجود وحقیقة الفاعلیة.
خلص من التعلق بشیء من أشیاء هذا الوجود- إن لم یخلص من الشعور بوجود شیء من الأشیاء أصلا! - فلا حقیقة لوجود إلا ذلک الوجود الإلهی. ولا حقیقة لفاعلیة إلا فاعلیة الإرادة الإلهیة. فعلام یتعلق القلب بما لا حقیقة لوجوده ولا لفاعلیته؟!
ومتى استقر هذا التصور الذی لا یرى فی الوجود إلا حقیقة الله، فستصحبه رؤیة هذه الحقیقة فی کل وجود آخر انبثق عنها- وهذه درجة یرى فیها القلب ید الله فی کل شیء یراه. ووراءها الدرجة التی لا یرى فیها شیئا فی الکون إلا الله. لأنه لا حقیقة هناک یراها إلا حقیقة الله.
کذلک سیصحبه نفی فاعلیة الأسباب. ورد کل شیء وکل حدث وکل حرکة إلى السبب الأول الذی منه صدرت، وبه تأثرت.. وهذه هی الحقیقة التی عنی القرآن عنایة کبیرة بتقریرها فی التصور الإیمانی. ومن ثم کان ینحی الأسباب الظاهرة دائما ویصل الأمور مباشرة بمشیئة الله: «وَما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلکِنَّ اللَّهَ رَمى» ..
«وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ» .. «وَما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ» .. وغیرها کثیر..
وبتنحیة الأسباب الظاهرة کلها، ورد الأمر إلى مشیئة الله وحدها، تنسکب فی القلب الطمأنینة، ویعرف المتجه الوحید الذی یطلب عنده ما یرغب، ویتقی عنده ما یرهب، ویسکن تجاه الفواعل والمؤثرات والأسباب الظاهرة التی لا حقیقة لها ولا وجود!
ویقول :وهذه هی مدارج الطریق التی حاولها المتصوفة، فجذبتهم إلى بعید! ذلک أن الإسلام یرید من الناس أن یسلکوا الطریق إلى هذه الحقیقة وهم یکابدون الحیاة الواقعیة بکل خصائصها، ویزاولون الحیاة البشریة، والخلافة الأرضیة بکل مقوّماتها، شاعرین مع هذا أن لا حقیقة إلا الله. وأن لا وجود إلا وجوده. وأن لا فاعلیة إلا فاعلیته.. ولا یرید طریقا غیر هذا الطریق!
و یقول :فالخیر إذن یستند إلى القوة التی لا قوة سواها، وإلى الحقیقة التی لا حقیقة غیرها. یستند إلى الرب الملک الإله. والشر یستند إلى وسواس خناس، یضعف عن المواجهة، ویخنس عند اللقاء، وینهزم أمام العیاذ بالله..
وفی هذا تأکید قوی لما قرره من وحدة الوجود فی تفسیر سورة الحدید:
فهل هناک اصرح فی وحدة الوجود من قوله : إنها أحدیة الوجود.. فلیس هناک حقیقة إلا حقیقته. ولیس هناک وجود حقیقی إلا وجوده؟!.
وهل هناک اصرح فی وحدة الوجود و الدعوة الیهامن قوله : أن الإسلام یرید من الناس أن یسلکوا الطریق إلى هذه الحقیقة وهم یکابدون الحیاة الواقعیة بکل خصائصها، ویزاولون الحیاة البشریة، والخلافة الأرضیة بکل مقوّماتها، شاعرین مع هذا أن لا حقیقة إلا الله. وأن لا وجود إلا وجوده؟!.
و کذلک قوله : الحقیقة التی لا حقیقة غیرها.
فنسبة هذاالمذهب الی اهله و استخدام تعبیراتهم نفسها الا یدل علی دراسة متعمقة ثم قناعة بهذا المذهب بعى أن نفاه و ابطله فی اول تفسیره؟!
ماذا یقول المدافعون عن سید قطب ؟
ترجمه : سیدقطب در سوره اخلاص می گوید:
همانا این یگانگی و احدیّت وجود هست .. پس در اینجا حقیقتی بجز حقیقت او نیست.و دراینجا وجود حقیقی بجز وجود اونیست. وهرموجود دیگری، وجود خود را از آن وجود حقیقی دریافت می دارد، و حقیقت خود را از آن حقیقت ذاتی برمی گیرد. بدین خاطر یگانگی و احدیّت، یگانگی و احدیّت فاعلیّت است. جز او کننده ای برای چیزی و یا انجام دهنده در کاری ، در سراسر این هستی اصلاً وجود ندارد.
واین عقیده دل و درون، و تفسیر هستی نیز هست. . . پس زمانی که این تفسیر جایگزین شد و در دل جای گرفت، و این تصوّر روشن گردید، دل از هر گونه آمیختگی و از هر گونه آلودگی، و از هر گونه درآویختن و چنگ زدن به غیر این ذات یگانه یکتا در حقیقت وجود و در حقیقت فاعلیّت، رهایی می یابد.
دل ازتعلق گرفتن به چیزی از چیزهای این هستی رهایی می یابد، اگر هم از احساس به وجود چیزی از این چیزها اصلاً رهایی نیاید!بازهم هیچ گو نه حقیقتی برای وجود، جز وجود الهی در میان نیست، و هیچ گونه حقیقتی برای فاعلیّت جز فاعلیّت اراده الهی وجود ندارد. پس دل چرا به چیزی تعلق گیرد و آویزان گردد که نه حقیقتی برای وجودش هست ونه فاعلیّت ندارد؟
ووقتی که این جهان بینی و اندیشه که جز حقیقت الله را در هستی نمی بیند مستقرّ گردید، همراه با آن ، دیدن این حقیقت در هر چیز دیگری که از حقیقت الله برجوشیده است و بردمیده است ، دست می دهد. این درجه ای است که دل در آن دست الله را می بیند در هر چیزی که مشاهده می کند. بالاتر از این درجه ، درجه ای است که در آن چیزی را در این جهان نمی بیند مگر الله را. چون حقیقتی در جهان هستی وجود ندارد جز حقیقت الله.
همچنین نفی فاعلیّت و کارآئی اسباب، همراه آن خواهد گشت. هر چیزی و هر رخدادی و هر جنبشی به سبب اوّل برگردانده می شود، سبب اوّلی که همه (اشیاء، حوادث وحرکات) از او صادر گردیده است ، و از اوتأثیرپذیرفته است. . . این حقیقتی است که قرآن توجّه مهمّ و عنایت زیادی به بیان آن در جهان بینی ایمانی دارد. بدین خاطر قرآن پیوسته اسباب ظاهری را دور می اندازد و کارها را مستقیماً به اراده و مشیّت الله حواله می دارد:«وَما رَمَیْتَ إِذْ رَمَیْتَ وَلکِنَّ اللَّهَ رَمى»(انفال آیه :17)
و ( ای پیامبر! بدان گاه که (مشتی خاک به طرف دشمن) پرتاب کردی این تو نبودی که ( خاک را به سوی آنان ) پرتاب کردی بلکه اللهبود که (آن مشت خاک را) پرتاب کرد.
«وَمَا النَّصْرُ إِلَّا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ»(انفال آیه : 10)
پیروزی جز از سوی الله نیست .
«وَما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ یَشاءَ اللَّهُ»(انسان آیه : 30)
شما نمی توانید بخواهید، مگر این که الله بخواهد.
آیات زیاد دیگری که در این راستا وجود دارد . . .
با دور انداختن همه اسباب ظاهری ، و برگرداندن همه امور به اراده و مشیّت الله یگانه ، آرامش به دل می افتد، و جهت یگانه ای که از آن آنچه مورد علاقه و رغبت است درخواست می گردد مشخّص و شناخته می شود، و از آن از آنچه مورد ترس و هراس است امن و امان خواسته می شود، و در برابر کارآها و اثرگذارها و سببها و علّتهای ظاهری که در اصل حقیقتی و وجودی ندارند، دل بدان می آرامد.
و(سید قطب ) می گوید : این مراتب و منازل راه است ، مراتب و منازلی که متصوّفه کوشش نمودند تا بدانها برسند، و ایشان را به دور دستها کشانده است! . این بدان خاطر است که اسلام از مردمان می خواهد راه را به سوی این حقیقت بپیمایند، در آن حال که با زندگی واقعی با همه ویژگیهائی که دارد دست و پنجه نرم می گردانند، و زندگی بشریّت را ادامه می دهند، و خلافت زمینی را با همه ارکان و اصولی که دارد رو به راه می گرداند. با همه اینها آگاه و مطّلعند که هیچ حقیقتی جز الله وجود ندارد، و هیج وجودی جز وجود او وجود ندارد، و هیچ فاعلیّت و کارآئی در میان نیست مگر فاعلیّت و کارآئی او . . . و الله راهی جز این راه را نمی خواهد.
و(سید قطب در تفسیرسوره ناس) می گوید:
در این صورت باید دانست خیر و خوبی به نیروئی نسبت داده می شود که جز آن نیرو، نیروئی نیست . و به حقیقتی نسبت داده می شود که حقیقتی جز آن حقیقت وجود ندارد. به پروردگار و مالک و معبود به حق نسبت داده می شود. شرّ به وسوسه گر واپس رونده نسبت داده می شود. وسوسه گر واپس رونده ای که از رویاروئی ناتوان است ، و هنگام رویاروئی واپس می کشد، و در برابر پناه بردن به الله شکست می خورد...
سپس مخالفان فکری سیى قطب می گویند :
و دراین (مطلبی که سید قطب در اینجا در سوره اخلاص و ناس ذکر نموده است) تأکیدی است برآنچه که از وحدت وجود در تفسیر سوره حدید بیان نموده است :
پس آیا در اینجا در باره وحدت وجود صریح تراز این گفته سید قطب وجود دارد : همانا این احدیت و یگانگی وجود است ....پس اینجا حقیقتی بجز حقیقت الله وجود ندارد . و اینجا وجود حقیقی بجز وجود او وجود ندارد.
و آیا در اینجا صریح تر در باره وحدت وجود و دعوت به سوی آن از این گفته سید قطب وجود دارد: اسلام از مردمان می خواهد راه را به سوی این حقیقت بپیمایند، در آن حال که با زندگی واقعی با همه ویژگیهائی که دارد دست و پنجه نرم می گردانند، و زندگی بشریّت را ادامه می دهند، و خلافت زمینی را با همه ارکان و اصولی که دارد رو به راه می گرداند. با همه اینها آگاه و مطّلعند که هیچ حقیقتی جز الله وجود ندارد، و هیج وجودی جز وجود او وجود ندارد.
و همچنین این گفته سید قطب (که می گوید) : حقیقتی که بجز آن حقیقت دیگری نیست .
پس نسبت دادن این مذهب (وحدت وجود) بسوی صاحبانش وسپس خود ازهمان تعبیرها استفاده نمودند ، آیا این دلالت بربررسی نمودن عمیق و سپس قانع شدن به این مذهب ندارد بعد از اینکه در اول تفسیرش این را رد و باطل (اعلان) نموده است؟!
حالا چه می گویند کسانی که از سید قطب دفاع می کنند؟
ترجمه و شرح حدیث (65) صحیح بخاری
عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِکٍ، قَالَ: کَتَبَ النَّبِیُّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ کِتَابًا - أَوْ أَرَادَ أَنْ یَکْتُبَ - فَقِیلَ لَهُ: إِنَّهُمْ لاَ یَقْرَءُونَ کِتَابًا إِلَّا مَخْتُومًا، فَاتَّخَذَ خَاتَمًا مِنْ فِضَّةٍ، نَقْشُهُ: مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ، کَأَنِّی أَنْظُرُ إِلَى بَیَاضِهِ فِی یَدِهِ، فَقُلْتُ لِقَتَادَةَ مَنْ قَالَ: نَقْشُهُ مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ قَالَ أَنَسٌ ؟.
ترجمه : انس بن مالک رضی الله عنه فرمودند: پیامبر صلی الله علیه و آله وسلم خواستند(برای دعوت پادشاهان دنیا به آنان) نامه بنویسند که به ایشان گفته شد همانا آنان نامه ای را نمی خوانند مگر اینکه مهر خورده باشد، لذا(رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم، دستور به ساخت) انگشترنقره ای که برآن (محمد رسول الله) نوشته و حک شده است را دادند، (انس رضی الله عنه فرمودند) گویا که من (الآن دارم ) به سفیدیش در دست پیامبر نگاه می کنم، (شعبه رحمه الله که راوی این حدیث از قتاده رحمه الله است می گوید) من به قتاده (رحمه الله) گفتم : چه کسی به شما گفته اند که نقش انگشتر(محمد رسول الله) بوده است ؟ ایشان گفتند: که انس(بن مالک رضی الله عنه به من گفته اند) .
مسائل و احکام حدیث:
از حدیث بالا مسائل و احکام زیربرگرفته می شود :
1 - رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم انگشتر نقره ای به دست می کردند .
2 - نقش انگشتر رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم (محمّد رسول الله) بوده است .
3 - رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم از این انگشتر بعنوان مهر استفاده می کردند و نامه های که به افراد می فرستادند با آن مهر می زدند .
4 - رسول الله صلی الله علیه و آله وسلم به مشورت با یارانش و به پیشنهادات آنان توجه می دادند، و این درس مهمی است برای علما و داعیان دین است که در امور دعوتی و دینی و حتی دنیوی از همراهان خویش مشورت گرفته و به پیشنهادات آنان توجه دهد زیرا در مشورت گرفتن و توجه دادن به پیشنهادات دیگران ؛ احترام قایل شدن به سایرین و از عقل آنان برای کار خویش استفاده کردن است، و این نکته را باید خوب بیاد داشت که شکست اهل مشورت بسیار کم است و این دیکتا تورها و مستبدان اند که بنا بر عدم توجه به مشورت دیگران و بی توجهی به پیشنهادات سایرین همیشه دچارشکست و سرافکندگی می شوند.
5 - مهرساختن برای مهر زدن نامه ها سنّت و ثابت است .
6 - نامه نوشتن و بوسیله نامه دیگران را دعوت دادن یکی از روش های دعوتی رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم است که داعیان دین باید بدان توجه دهند .