تفسیر آسان آیه (۲۳۹) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۳۹) سوره بقره

فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالاً أَوْ رُکْبَاناً فَإِذَا أَمِنتُمْ فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَمَا عَلَّمَکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ (۲۳۹)

ترجمه : پس اگر ترسیدید (و در حال امن نبودید و خواستید نماز بخوانید) پس در حال پیاده و سوار (نمازتان را بخوانید) و چون به امنیت خود بازگشتید، پس شما الله را (با خواندن نماز) همان گونه که به شما آموخته و شما نمی دانستید، یاد کنید .

تفسیر آسان آیه (۲۳۹) سوره بقره

(فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجَالاً أَوْ رُکْبَاناً) در این قسمت از آیه آمده که مسلمانان نباید در حال ترس نمازهایشان را رها کنند، بلکه در زمان ترس نیز باید نمازهایشان را چه به حالت پیاده و چه به حالت سواره بخوانند ، وخواه در هنگام نمازبه سمت قبله باشند ویا نباشند، باید در هر حالت نمازشان را بخوانند و رها نکنند، آری«صلاة الخوف» یعنی نمازترس در قرآن وسنّت به روشهای گونانی آمده است که همه آن روشها مجاز است و بستگی به حالت و کمی و شدت خوف و موقعیت دشمن دارد، ولی بنده در ذیل ان شاء الله تعالی و به توفیق الله و عونه یک آیه و یک حدیث صحیح در باره یکی از روشهای «صلاة الخوف» نماز ترس برایتان ذکر می کنم :

الله متعال در قرآن مجید فرموده اند :

وَإِذَا کُنْتَ فِیهِمْ فَأَقَمْتَ لَهُمُ الصَّلَاةَ فَلْتَقُمْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ مَعَکَ وَلْیَأْخُذُوا أَسْلِحَتَهُمْ فَإِذَا سَجَدُوا فَلْیَکُونُوا مِنْ وَرَائِکُمْ وَلْتَأْتِ طَائِفَةٌ أُخْرَى لَمْ یُصَلُّوا فَلْیُصَلُّوا مَعَکَ وَلْیَأْخُذُوا حِذْرَهُمْ وَأَسْلِحَتَهُمْ وَدَّ الَّذِینَ کَفَرُوا لَوْ تَغْفُلُونَ عَنْ أَسْلِحَتِکُمْ وَأَمْتِعَتِکُمْ فَیَمِیلُونَ عَلَیْکُمْ مَیْلَةً وَاحِدَةً وَلَا جُنَاحَ عَلَیْکُمْ إِنْ کَانَ بِکُمْ أَذًى مِنْ مَطَرٍ أَوْ کُنْتُمْ مَرْضَى أَنْ تَضَعُوا أَسْلِحَتَکُمْ وَخُذُوا حِذْرَکُمْ إِنَّ اللَّهَ أَعَدَّ لِلْکَافِرِینَ عَذَابًا مُهِینًا (سوره نساء آیه 102).

ترجمه : و چون تو در میانشان بودی و برایشان اقامه نماز نمودی ، باید که گروهی ، ازآنها با تو (به نماز) بایستند و سلاحهای خویش بردارند و چون (دو) سجده (رکعت اول) انجام دادند پس از پشت سر تو رفته (و برابر دشمن قرارگیرند) و گروه دیگر که نماز نخوانده اند بیایند و با تو نماز بخوانند آنان نیز هوشیار باشند و سلاحهای خویش بگیرند زیرا کسانی که کفرنموده اند دوست می دارند که شما از سلاحها و متاع هایتان غافل شوید تا یکباره بر شمابتازند وبرشما گناه (و حرجی) نیست هر گاه از باران در رنج بودید یا بیمار بودید سلاحهای خویش (را بر زمین) بگذارید ،( وبه هنگام نماز با خودتان حمل نکنید) ولی هوشیارانه مواظب (دشمنتان) باشید هر آینه الله برای کافران عذاب بسیار خوارکننده ای را آماده نموده است.

عَنْ نَافِعٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمَا، کَانَ إِذَا سُئِلَ عَنْ صَلاَةِ الخَوْفِ قَالَ: «یَتَقَدَّمُ الإِمَامُ وَطَائِفَةٌ مِنَ النَّاسِ، فَیُصَلِّی بِهِمُ الإِمَامُ رَکْعَةً، وَتَکُونُ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ بَیْنَهُمْ وَبَیْنَ العَدُوِّ لَمْ یُصَلُّوا، فَإِذَا صَلَّى الَّذِینَ مَعَهُ رَکْعَةً، اسْتَأْخَرُوا مَکَانَ الَّذِینَ لَمْ یُصَلُّوا، وَلاَ یُسَلِّمُونَ، وَیَتَقَدَّمُ الَّذِینَ لَمْ یُصَلُّوا فَیُصَلُّونَ مَعَهُ رَکْعَةً، ثُمَّ یَنْصَرِفُ الإِمَامُ وَقَدْ صَلَّى رَکْعَتَیْنِ، فَیَقُومُ کُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الطَّائِفَتَیْنِ فَیُصَلُّونَ لِأَنْفُسِهِمْ رَکْعَةً بَعْدَ أَنْ یَنْصَرِفَ الإِمَامُ، فَیَکُونُ کُلُّ وَاحِدٍ مِنَ الطَّائِفَتَیْنِ قَدْ صَلَّى رَکْعَتَیْنِ، فَإِنْ کَانَ خَوْفٌ هُوَ أَشَدَّ مِنْ ذَلِکَ، صَلَّوْا رِجَالًا قِیَامًا عَلَى أَقْدَامِهِمْ أَوْ رُکْبَانًا، مُسْتَقْبِلِی القِبْلَةِ أَوْ غَیْرَ مُسْتَقْبِلِیهَا» قَالَ مَالِکٌ: قَالَ نَافِعٌ: لاَ أُرَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ذَکَرَ ذَلِکَ إِلَّا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ (صحیح بخاری ، حدیث: 4535).

ترجمه : نافع رحمه الله روایت نمودند : که هرگاه ازابن عمررضی الله عنهما در باره صَلاَةِ الخَوْفِ (نمازترس) پرسیده می شد ایشان می فرمودند : امام (برای پیش نمازی) جلو برود وگروهی از مردم (نیز بهمراه او نماز را شروع کنند)، امام برای این گروه (همراه خویش) یک رکعت ازنمازرا بخواند، و گروه دیگری از آنان در میان نماز گزاران و دشمن قرار بگیرند و (در اول) در نماز شرکت نکنند، و چون گروهی که همراه امام بودند یک رکعت (از نماز) را خواندند، سلام ندهند (و در داخل نماز حرکت نموده وبه) عقب رفته و در جای کسانی قرار گیرند (که در اول نماز شرکت نداشتند و) رکعت اول (نماز) را (امام) نخوانده بودند، و(سپس گروه دوم یعنی) کسانی که (رکعت اول نماز) را بهمراه امام نخوانده اند پیش رفته (و در پشت سر امام قرار گرفته و به او اقتدا نموده و شروع به خواند نماز کنند) و یک رکعت (که همان رکعت دوم نمازباشد) را با امام بخوانند، سپس امام (تشهد و درودها و دعای پایانی نماز راخوانده و سلام دهد، و) از نماز بیرون شود و در حالی که امام دو رکعت نماز خوانده است، سپس هر یک از آن دو گروه (مقتدیها) بعد از اینکه امام نمازش را به پایان رساند برای خودشان یک رکعت یک رکعت (دیگر) بخوانند (و سپس تشهد و درودها و دعاهای پایانی نماز راخوانده و سلام دهند)، (بدین ترتیب) هر یک (از آن) دوگروه دورکعت نماز خوانده است، و اگرترس از این هم بیشتر بود (که بدین ترتیب نمی شد نماز خواند) تمام افراد در حال حرکت (بصورت اشاره ای) پیاده بر پاها و یا سواره (برسواری) خواه رخ به سوی قبله باشند و یا نباشند نمازشان را بخوانند ، (امام) مالک (رحمه الله ، که روای این حدیث اند) فرمودند : نافع (رحمه الله، روای این حدیث از ابن عمررضی الله عنه) گفته اند : من گمان نمی کنم مگر اینکه عبدالله بن عمر(رضی الله عنهما) این (روش نماز خواندن در حالت ترس) را از رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم (روایت) و بیان نموده اند .

(فَإِذَا أَمِنتُمْ فَاذْکُرُوا اللَّهَ کَمَا عَلَّمَکُمْ مَا لَمْ تَکُونُوا تَعْلَمُونَ) مراد از«ذکری» که در این قسمت ازآیه در جمله « فَاذْکُرُوا اللَّهَ »آمده است «نماز» می باشد ، الله متعال در این قسمت از آیه به ما مسلمانان دستور داده اند که اگر حالت ترس برطرف شد و امنیّت برقرار شد در این صورت نمازهایتان همانگونه که الله متعال توسط پیامبربزرگوار اسلام صلی الله علیه و آله وسلم به شما آموخته است بخوانید و همه پشت سر امام ایستاده و در یک گروه به حالت عادی نمازهایتان را بخوانید، و به روش ترس نماز نخوانید.