تفسیرآسان آیه (233) سوره بقره

ترجمه آیه (۲۳۳) سوره بقره

وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضَاعَةَ وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَهَا لا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِکَ فَإِنْ أَرَادَا فِصَالاً عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَکُمْ فَلا جُنَاحَ عَلَیْکُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ (233)

ترجمه : و مادران می توانند تا دو سال کامل فرزندانشان را شیر دهند (البته این حکم) برای کسی است که می خواهد مدت شیرخوراگی (بچه) را به پایان برساند ، وبرکسی که فرزند برای اومتولد شده (یعنی پدر) لازم است که خوراک و لباس مادرانی (که بچه هایشان را شیرمی دهند) را با نیکی و خوبی فراهم نماید، هیچ کسی بالاتر از توانش به مشقت انداخته نمی شود، نه مادری به خاطر بچه اش به ضرر انداخته می شود و نه هم کسی که برایش فرزند متولد شده (یعنی پدر) بخاطر بچه اش به ضرری انداخته می شود، و(در صورت وفات و یا فقرپدر) بروارث (فرزند) چنین چیزی (از نفقه و مخارج) لازم است ، پس اگر دو (پدر و مادر) خواستند که با رضایت و مشورت یکدیگر بچه را (پیش از دوسال) از شیر بگیرند برآن دوهیچ گناهی نیست،  و اگر شما (مردان) خواستید برای فرزندانتان شیردهنده (دیگری علاوه از مادران آنها) طلب کنید برشما گناهی نیست، بشرط اینکه آنچه را که برای آنان متعهد شدید با نیکی و کامل به آنها پرداخت نمایید ، و از الله بترسید و (این را خوب) بدانید که قطعا الله به آنچه شما عمل می کنید کاملا بیناست .

تفسیرآسان آیه (233) سوره بقره

(وَالْوَالِدَاتُ یُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَیْنِ کَامِلَیْنِ لِمَنْ أَرَادَ أَنْ یُتِمَّ الرَّضَاعَةَ) در این قسمت ازآیه مدت کامل شیرخوارگی و رضاعت بیان شده است که همان دوسال کامل باشد ، لذا شیرخوارگی بعد از دوسال اعتبارشرعی ندارد بجز در موارد ضروری که معتبر می باشد، در این باره به دوحدیث صحیح زیرتوجه فرمایید که حدیث اولی بی اعتباربودن شیرخوارگی بعد از پایان دوسال که همان مدت رضاعت وباز شدن از شیر خوارگی باشد را بیان می دارد و حدیث دومی شیرخوارگی در سن بزرگی به هنگام ضرورت را به اثبات می رساند :

1 - رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : «لَا یُحَرِّمُ مِنَ الرِّضَاعَةِ إِلَّا مَا فَتَقَ الأَمْعَاءَ فِی الثَّدْیِ، وَکَانَ قَبْلَ الفِطَامِ» (سنن ترمذی ، حدیث شماره 1152) .

یعنی : از شیرخوارگی حرام نمی گردد مگراینکه بچه از پستان (مادر رضاعی) به حدی بنوشد که رودها بترکد و این شیرخوارگی قبل ازشیر باز شدن و پایان دوران شیرخوارگی باشد.

2 - عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: جَاءَتْ سَهْلَةُ بِنْتُ سُهَیْلٍ إِلَى النَّبِیِّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَتْ: یَا رَسُولَ اللهِ، إِنِّی أَرَى فِی وَجْهِ أَبِی حُذَیْفَةَ مِنْ دُخُولِ سَالِمٍ وَهُوَ حَلِیفُهُ، فَقَالَ النَّبِیُّ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «أَرْضِعِیهِ»، قَالَتْ: وَکَیْفَ أُرْضِعُهُ؟ وَهُوَ رَجُلٌ کَبِیرٌ، فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ: «قَدْ عَلِمْتُ أَنَّهُ رَجُلٌ کَبِیرٌ» (صحیح مسلم ، حدیث شماره 1453) .

ترجمه : عایشه رضی الله عنها فرمودند : سهله دختر سهیل (رضی الله عنها، زن ابوحذیفه رضی الله عنه) به نزد رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم آمده و گفتند : ای رسول الله ، همانا من ازداخل شدن سالم فرزند خوانده ابوحذیفه به خانه ما، درچهره ابوحذیفه آثار ناراحتی را مشاهده می کنم ، پیامبرصلی الله علیه وآله وسلم فرمودند: سالم را شیربده ، (تا پسر شیرخوارتو گردد ، سهله رضی الله عنها) گفتند: چه گونه اوراشیربدهم؟ و درحالی که مرد بزرگی است، رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم لبخند زدند و(سپس) فرمودند: می دانم که او مرد بزرگی است (شیرش بده ایرادی ندارد).

ناگفته نماند که شیرخوارگی شرعی زمانی به اثبات می رسد و دارای اعتبارشرعی می باشد که بچه پنج بارازپستان زنی شیر بخورد و هربارکاملا سیرشود ورنه با کم تر از این شیرخوارگی شرعی به اثبات نمی رسد ، در این باره به احادیث صحیح زیر توجه نمایید :

1 - رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : « لَا تُحَرِّمُ الرَّضْعَةُ أَوِ الرَّضْعَتَانِ، أَوِ الْمَصَّةُ أَوِ الْمَصَّتَانِ » (صحیح مسلم ،حدیث: 1451).

یعنی : یکبار و یا دوبار شیرخوردن و یا یکبار و یا دوبار مکیدن حرام نمی گرداند (و شیرخوارگی را به اثبات نمی رساند).

2 - عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ: قَالَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ: «لَا تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَالْمَصَّتَانِ» (صحیح مسلم ، حدیث : 1450)

ترجمه : عایشه رضی الله عنها فرمودند : رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم فرمودند : یکبار و دوبار مکیدن حرمت (از طریق شیرخوارگی ) را به اثبات نمی رساند .

3  - عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ: " کَانَ فِیمَا أُنْزِلَ مِنَ الْقُرْآنِ: عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ یُحَرِّمْنَ، ثُمَّ نُسِخْنَ، بِخَمْسٍ مَعْلُومَاتٍ، فَتُوُفِّیَ رَسُولُ اللهِ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَسَلَّمَ، وَهُنَّ فِیمَا یُقْرَأُ مِنَ الْقُرْآنِ ". (صحیح مسلم ، حدیث : 1452).

ترجمه : عایشه رضی الله عنها فرمودند : ازآنچه از(آیات) قرآن که نازل شده بود (آیه) ده بار شیر خوردن بود که حرمت (شیرخوارگی) را به اثبات می رساند، سپس این حکم منسوخ شد و به پنج بار مشخص تنزّل نمودند، سپس رسول الله صلی الله علیه وآله وسلم وفات نمودند و در حالی که آن آیه (پنج بار) از قرآن خوانده و تلاوت می شد (یعنی برخی از مردم از نسخ تلاوت و باقی ماندن حکم آن بی خبر بودند) .

(وَعَلَى الْمَوْلُودِ لَهُ رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ) دراین قسمت ازآیه بیان شده است که اگرمردی زنش را طلاق داد وآن زن و مرد بچه شیرخوار داشتند و آن زن آن بچه را شیر داد در این صورت برپدر بچه واجب است که به نحو احسن و نیکی نفقه و لباس آن زن را تا زمانی که بچه اش را شیر می دهد به او پرداخت نماید .

نگفته نماند که مراد « الْمَوْلُودِ لَهُ » پدر است، و مراد از « رِزْقُهُنَّ وَکِسْوَتُهُنَّ » نفقه و لباس زنان طلاق داده شده ای است که بچه های شوهران سابقشان را شیر می دهند، و مراد از « بِالْمَعْرُوفِ »  به حد توان و برابر با عرف منطقه آن زن و شوهرمی باشد.

(لا تُکَلَّفُ نَفْسٌ إِلاَّ وُسْعَهَا) در این قسمت از آیه بیان شده که پدرآن بچه باید به حد توانش نان و نفقه و لباس زن سابقش را که دارد بچه او را شیر می دهد پرداخت کند ، لذا بیشتر از حد توان براو واجب نیست و زن نباید ازاو مطالبه بیشتری نماید، همین مطلب در سوره طلاق آیه (7) این گونه آمده است « لِیُنْفِقْ ذُو سَعَةٍ مِنْ سَعَتِهِ وَمَنْ قُدِرَ عَلَیْهِ رِزْقُهُ فَلْیُنْفِقْ مِمَّا آتَاهُ اللَّهُ لَا یُکَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا مَا آتَاهَا سَیَجْعَلُ اللَّهُ بَعْدَ عُسْرٍ یُسْرًا » .

یعنی : باید هر کس که توان مالی دارد از مال خود (به زن شیردهنده ای که طلاق داده است ودر حالی که آن زن بچه اش را شیر می دهد) نان ونفقه دهد ، و کسی که تنگدست باشد ، از هر چه الله، به او داده است نفقه دهد، الله هیچ کسی را مگر به همان اندازه که به او داده است مکلف نمی سازد ، و چه زودا الله پس از سختی آسانی خواهد گرداند.

(لا تُضَارَّ وَالِدَةٌ بِوَلَدِهَا وَلا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِهِ) در این قسمت از آیه آمده که نه مادر بضررانداخته شود که مجبوربر شیردادن شود و یا مجبور به مفت شیردادن شود و نه هم پدربه ضررانداخته شود که از او کرایه و نفقه و لباس زیادی در مقابل شیری که به بچه اش داده می شود از او گرفته شود.

(وَعَلَى الْوَارِثِ مِثْلُ ذَلِکَ) مراد از « اَلْوَارِثِ » در این قسمت از آیه وارث پدرآن بچه است، لذا در این قسمت از آیه آمده که اگرپدر وفات کرد وارثین او در قبال این بچه که در دست زن طلاق داده شده متوفی است به ضرر انداخته نشوند که ازآنها نفقه و لباس و یا مزد شیر دهی زیادتری از حد معمول و معروف گرفته شود .

(فَإِنْ أَرَادَا فِصَالاً عَنْ تَرَاضٍ مِنْهُمَا وَتَشَاوُرٍ فَلا جُنَاحَ عَلَیْهِمَا) در این قسمت از آیه آمده که اگرزن و مردی که با طلاق از یکدیگر جدا شده اند، با رضایت ومشورت یکدیگر بچه را قبل از اتمام دو سال از شیر بازکردند و درحالی که می دانستند که این کار به ضرر بچه نیست و به نفع پدر و مادر است لذا هیچ ایرادی ندارد ودرباز کردن بچه از شیر برای هیچ یک ازآنان گناهی نیست، و اما اگر یکی خواست بچه از شیر باز شود و دیگری نخواست و یا در باز کردن بچه از شیر قبل از دوسال ضرری به بچه می رسید در این صورت قبل از اتمام دوسال بچه را از شیر گرفتن جایز نیست  .

(وَإِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَکُمْ فَلا جُنَاحَ عَلَیْکُمْ إِذَا سَلَّمْتُمْ مَا آتَیْتُمْ بِالْمَعْرُوفِ) در این قسمت از آیه الله متعال بیان نموده که اگرمردانی که زنانشان را طلاق داده اند و بنا برعلتی خواستند که علاوه از مادرانشان زنانی دیگری را برای شیردادن بچه هایشان انتخاب کنند برآنان گناهی نیست بشرطی که مزد شیردهی آن زنان را بنحو احسن و نیکی پرداخت کنند .

آری از این قسمت ازآیه کاملا واضح است که زنان می توانند در مقابل شیر دادن به بچه های دیگران پول و مزد بگیرند .

(وَاتَّقُوا اللَّهَ وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ) دراین قسمت از آیه بیان گشته که ما باید درهرزمان و مکان از الله متعال بترسیم زیرا که الله متعال نسبت به تمام گفتار و کردارمان بیناست .